18/10/2018
1163
Loan báo Tin Mừng bằng cái đẹp _Gm Phêrô Nguyễn Văn Khảm

















 

LOAN BÁO TIN MỪNG BẰNG CÁI ĐẸP

 

Nhân kỷ niệm 30 năm Cố nhạc sư Hải Linh qua đời, Nhóm Quê hương và các môn sinh của Cố nhạc sư tổ chức Đêm nhạc Hải Linh, và cha Xuân Thảo, OFM., mời tôi phát biểu trong Đêm nhạc. Tôi tự hỏi không biết cha Xuân Thảo có mời lầm người không, vì tôi đâu biết gì nhiều về âm nhạc! Cũng vì thế, tôi không dám nói gì về âm nhạc, chỉ xin chia sẻ một suy nghĩ về cái đẹp như nẻo đường loan báo Tin Mừng.

Xin bắt đầu bằng một tâm tình của Thánh Augustinô. Sau nhiều năm chạy theo danh vọng và dục vọng, khi trở về cùng Chúa, Augustinô kêu lên: “Ôi Cái Đẹp ngàn đời và luôn mới mẻ, con yêu Người quá đỗi muộn màng!” (Confessio). Augustinô diễn tả Thiên Chúa là “Cái Đẹp ngàn đời và luôn mới mẻ”. Hóa ra Thiên Chúa không chỉ là Sự Thật, Sự Thiện, mà còn là Cái Đẹp. Chúa là Chân, Thiện, Mỹ!

Kitô giáo thấu hiểu điều đó và diễn tả niềm tin của mình vào Thiên Chúa bằng cái đẹp muôn màu muôn vẻ. Cái đẹp của kiến trúc: có ai không ngỡ ngàng khi bước vào Đền Thánh Phêrô ở Rôma? Cái đẹp của hội họa và điêu khắc: có ai không trầm trồ trước những bức họa của Michel Angelo ở Nguyện đường Sistina? Cái đẹp của văn chương và thi ca: Có ai không rung động khi đọc thơ của Hàn Mặc Tử hoặc tiểu thuyết Quo vadis? Cái đẹp của âm nhạc: Có ai không bị cuốn hút khi nghe Ave Maria của Schubert hoặc của Caccini? Biết bao nhiêu cái đẹp mà Kitô giáo cống hiến cho lịch sử nhân loại!

Vì Cái Đẹp diễn tả Thiên Chúa nên cái đẹp cũng là nẻo đường loan báo Thiên Chúa, dẫn người ta đến với Thiên Chúa là “Cái Đẹp ngàn đời và luôn mới mẻ”. Jean Marie Lustiger, vị hồng y nổi tiếng của Paris, gốc là người Do Thái và theo Đạo Do Thái, năm 13 tuổi, tình cờ bước vào một ngôi nhà thờ chính tòa, ngỡ ngàng trước vẻ đẹp của ngôi nhà thờ, và từ lúc đó, nuôi ý tưởng vào Đạo Công giáo. Khi còn hướng dẫn lớp Giáo lý dự tòng ở Nhà thờ chính tòa Sài Gòn, tôi thường gợi ý mỗi học viên ghi lại lý do đến với Giáo Hội Công giáo. Đọc những bài chia sẻ đó mới biết cái đẹp là một trong những nẻo đường dẫn người ta đến với Thiên Chúa. Chẳng hạn, một sinh viên kể về bài thơ “Kinh Hòa Bình” được thầy giáo tặng nhân dịp Tết. Nét đẹp của lời thơ, thêm vào đó là cái đẹp của âm nhạc khi đến nhà thờ nghe hát Kinh Hòa Bình, đã dẫn bạn sinh viên đó đến với Chúa. Cũng có những người đến nhà thờ chỉ để nghe Thánh ca rồi sau đó xin gia nhập Đạo.

Như thế đó, có nẻo đường loan báo Tin Mừng bằng cách rao giảng chân lý như Thánh Tôma Aquinô đã làm hết sức thuyết phục. Cũng có nẻo đường loan báo Tin Mừng bằng sự thiện, việc bác ái như Mẹ Têrêxa Calcutta đã thực hiện và cả thế giới khâm phục. Và cũng có nẻo đường loan báo Tin Mừng bằng cái đẹp, để dẫn con người đến với “Cái Đẹp ngàn đời và luôn mới mẻ” là chính Thiên Chúa. Lắng nghe những bài tham luận của các nghị phụ đang dự Thượng hội đồng giám mục về Giới Trẻ ở Rôma, tôi thấy ít là 2 vị chia sẻ suy nghĩ rằng ngày nay, đối với giới trẻ, chính cái đẹp là cái thu hút họ và có thể dẫn họ đến với Thiên Chúa (trước khi nói đến Sự Thiện và Sự Thật), vì thế Hội Thánh phải quan tâm.

Người ta có thể cho rằng cái đẹp lôi con người xa Chúa chứ đâu phải đến gần Chúa. Đúng thế, nếu chúng ta chỉ bám vào cái đẹp tương đối mà không vươn tới cái đẹp tuyệt đối như Thánh Augustinô diễn tả bằng chính kinh nghiệm bản thân: “Những sự vật đáng yêu lôi con xa Chúa, đang khi nếu Chúa không ban hiện hữu cho chúng thì chúng đã không hiện hữu”. Cũng có khi cái đẹp cuốn hút chúng ta chỉ là cái đẹp chủ quan, dung tục, nặng dục tình, chứ không phải là cái đẹp khách quan, trọn vẹn. Khi trình bày về cái đẹp khách quan, thánh Tôma Aquinô đưa ra ba tiêu chuẩn: tính toàn thể (integritas), sự hài hòa (consonantia), sự trong sáng (claritas). Hãy chiêm ngắm bình minh và hoàng hôn để thấy vẻ đẹp khách quan mà thánh Tôma nói tới! Hãy chiêm ngắm Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn để thấy thế nào là đẹp!

Cũng từ đó, có thể nói đến cái đẹp trong âm nhạc của Hải Linh: đẹp lời, đẹp ý, đẹp trong giai điệu.

Đẹp lời, vì ca từ trong nhạc Hải Linh mang chất thơ. Không chỉ vì Hải Linh phổ nhạc những bài thơ nổi tiếng của Hàn Mặc Tử, nhưng còn vì ca từ trong các nhạc phẩm của Hải Linh là ngôn ngữ thi ca.

Không những đẹp lời mà còn đẹp ý: những nhạc phẩm của Hải Linh mở ra một tầm nhìn rất rộng về Thiên Chúa, con người và vũ trụ, chẳng hạn Trường ca các tạo vật chúng ta được thưởng thức hôm nay.

Và dĩ nhiên, không thể không nói đến nét đẹp trong giai điệu. Nghe ca đoàn trình bày các nhạc phẩm của Hải Linh, tôi liên tưởng đến nhận xét của thánh Tôma Aquinô về cái đẹp: đầy ắp chứ không mong manh, hài hòa chứ không lủng củng, rực rỡ chứ không tăm tối.

Chính vì các nhạc phẩm của Hải Linh đẹp như thế nên những nhạc phẩm đó đã đi vào lòng bao thế hệ tín hữu Việt Nam, và có những tác phẩm phải được xếp vào hàng kinh điển của Thánh nhạc Việt Nam. Thực tế đó là lời chứng hùng hồn về cái đẹp trong âm nhạc Hải Linh, cái đẹp có khả năng diễn tả và loan báo Thiên Chúa, “Cái đẹp ngàn đời và luôn mới mẻ”.

Ghi nhận cuối cùng của tôi hôm nay là: 30 năm lễ giỗ Nhạc sư Hải Linh trùng với 30 năm kỷ niệm 117 Vị Tử đạo tại Việt Nam được tuyên phong hiển thánh. Lại càng ý nghĩa hơn khi biết rằng nhạc sư qua đời đang lúc chuẩn bị cho Đại lễ phong thánh tại Rôma. Cũng không phải tình cờ khi Đêm nhạc hôm nay dành phần đầu để trình bày các nhạc phẩm của Hải Linh về Các Thánh Tử Đạo. Sự trùng hợp đó khiến tôi đặt câu hỏi: Nhạc sư Hải Linh đã sống tinh thần tử đạo thế nào?

Tử đạo – theo nguyên ngữ Hi Lạp martus, có nghĩa là chứng nhân. Các Thánh Tử Đạo Việt Nam đã làm chứng cho Chúa, cho niềm tin sắt đá của các ngài vào Chúa, đến nỗi dám hi sinh cả mạng sống. Nhạc sư Hải Linh cũng sống tinh thần “làm chứng” đó nhưng bằng cách khác, không bằng cái chết ngoài pháp trường nhưng bằng âm nhạc, được viết ra và hát lên với tất cả tâm huyết và tài năng Chúa ban cùng với sự khổ luyện của bản thân. Để những giai điệu ấy trở thành hạt giống gieo vào tâm hồn của hằng triệu tín hữu, làm nẩy sinh mùa gặt phong phú của đức tin, tình yêu, hi vọng… Nói như văn hào Dostoievski, “Cái Đẹp cứu rỗi thế giới”.

Xin kính cẩn nghiêng mình trước di ảnh của Nhạc sư Hải Linh và cảm ơn Nhạc sư về những cống hiến quý báu cho nền thánh nhạc Việt Nam.

Cầu chúc các môn sinh của Thầy Hải Linh biết tiếp nối cách sáng tạo đường hướng của vị Thầy đáng kính, là diễn tả và loan báo Tin Mừng bằng cái đẹp của âm nhạc, để âm nhạc trở thành nẻo đường dẫn con người đến với Thiên Chúa, “Cái Đẹp ngàn đời và luôn mới mẻ”.
 

Ngày 16-10-2018
Gm. Phêrô Nguyễn Văn Khảm