TỪ NỖI TRỐNG RỖNG ĐẾN Ý NGHĨA CUỘC ĐỜI

SUY TƯ VỀ CÙNG ĐÍCH, TÌNH YÊU VÀ SỰ RỘNG MỞ CỦA TÂM HỒN

Lm. Fx Nguyễn Văn Thượng

 

(WGPMT) Dù tương lai chưa hiện rõ, vẫn có thể chọn một hướng đi; Dù cô đơn chưa hoàn toàn biến mất, cánh cửa tâm hồn vẫn có thể rộng mở; Dù đau khổ còn hiện diện, niềm hy vọng vẫn có chỗ đứng.

I. KHI CUỘC ĐỜI ĐÁNH MẤT PHƯƠNG HƯỚNG

Có những buổi sáng khởi đầu bằng niềm vui được sống thêm một ngày. Nhưng cũng có những buổi sáng, tiếng chuông đồng hồ vang lên như lời nhắc về gánh nặng của bổn phận. Sự khác biệt giữa hai tâm trạng không chỉ nằm ở giấc ngủ, sức khỏe hay hoàn cảnh bên ngoài. Đằng sau đó còn có câu hỏi âm thầm về mục đích hiện hữu. Khi câu hỏi ấy không được lắng nghe, thời gian dần trở thành chuỗi ngày lặp lại, còn những công việc vốn cần thiết lại mất đi ý nghĩa sâu xa.

Một buổi sáng có thể được đón nhận trong tâm tình biết ơn vì vẫn còn cơ hội sống, gặp gỡ và thực hiện điều thiện. Cũng buổi sáng ấy có thể trở nên nặng nề bởi trách nhiệm chưa hoàn thành và những lo toan chưa được giải quyết. Chính sự đối lập này làm nổi bật một nhu cầu căn bản: đời sống không chỉ cần lịch trình kín chỗ, mà còn cần chân trời để hướng tới. Nhịp độ bận rộn, thành tựu và những bước tiến bên ngoài chưa đủ bảo đảm một hướng đi nội tâm. Khi mục đích mờ nhạt, sự tất bật dễ trở thành tấm màn che khuất khoảng trống của tâm hồn.

Sự phi lý còn xuất hiện khi đau khổ cá nhân trở thành chiếc vòng khép kín. Khi khả năng lắng nghe suy giảm, các tương quan dễ biến thành nơi tranh giành sự chú ý. Những cuộc gặp gỡ vẫn diễn ra nhưng sự thấu hiểu lại vắng bóng; lời nói được nghe thấy nhưng nỗi lòng không được chạm đến. Tha nhân dần bị nhìn như gánh nặng hoặc như tấm gương phản chiếu những bất mãn riêng. Điều đáng buồn không hẳn là sự hiện diện của đau khổ, mà là nguy cơ để đau khổ cắt đứt con đường hướng ra ngoài bản thân.

Sự mong manh của kiếp người hiện rõ nơi những cuộc đời sống giữa đám đông mà vẫn cô độc. Có những nỗi buồn không hiện lên trên khuôn mặt; có những lời cầu cứu không thể thốt thành tiếng. Nỗi đau ấy không thể được hóa giải bằng một lý lẽ giản đơn hay vài lời khuyên vội vã. Điều cần thiết đôi khi chỉ là sự hiện diện bền bỉ, ánh nhìn không phán xét và lòng kiên nhẫn trước những đổ vỡ chưa thể gọi tên. Niềm hy vọng có thể nảy mầm từ một điều nhỏ bé: được đón nhận và không bị bỏ mặc.

Câu hỏi “Rồi sao nữa?” có sức lay động đặc biệt. Sau học hành, nghề nghiệp, gia đình, của cải và danh tiếng, đâu là cùng đích của đời sống? Câu hỏi ấy không phủ nhận giá trị của lao động, hôn nhân hay trách nhiệm vật chất. Trái lại, chính vì các giá trị ấy quý báu nên cần được đặt trong một chân trời ý nghĩa rộng lớn hơn. Nghề nghiệp có thể trở thành con đường phục vụ; gia đình có thể là trường học của yêu thương; thành công có thể mở ra cơ hội sẻ chia. Tuy nhiên, không thành tựu hữu hạn nào đủ sức lấp đầy mọi khát vọng sâu xa của tâm hồn.

Dưới ánh sáng đức tin, câu hỏi về cùng đích dẫn đến ơn gọi căn bản của con người: đón nhận tình yêu và đáp lại bằng tình yêu. Khi chiều kích ấy bị lãng quên, phương tiện dễ bị nâng lên thành mục tiêu, hiệu quả thay thế giá trị, còn sự công nhận của xã hội trở thành thước đo phẩm giá. Một cuộc đời có ý nghĩa không nhất thiết phải rực rỡ trước thế gian. Nhiều khi ý nghĩa ấy tỏa sáng nơi một bổn phận nhỏ được chu toàn trong âm thầm, bằng sự trung tín và lòng mến.

II. RA KHỎI CHÍNH MÌNH ĐỂ GẶP LẠI THA NHÂN

Khép kín trong lo âu có thể khiến thế giới hiện ra qua một khung cửa rất hẹp. Một con đường tìm lại ý nghĩa là chủ động hướng đến những nhu cầu cụ thể: thăm người bệnh, quan tâm người cô đơn, đồng hành với trẻ nhỏ, nâng đỡ gia đình khó khăn. Những cử chỉ ấy không nhất thiết lớn lao, nhưng làm gián đoạn sự quay cuồng của những dự tính và thất vọng cá nhân. Trước một khuôn mặt cần được sẻ chia, đời sống bộc lộ chiều kích vượt lên trên mọi thành bại. Tình yêu khi ấy không còn dừng ở ý tưởng, mà mang hình dáng của hành động.

Phục vụ không nên bị giản lược thành phương tiện xoa dịu tâm trạng. Nếu việc giúp đỡ người nghèo chỉ nhằm tìm cảm giác dễ chịu, trọng tâm vẫn thuộc về lợi ích của bên trao tặng. Tình yêu trưởng thành đòi hỏi nhìn nhận tha nhân với đầy đủ phẩm giá, lịch sử, ước muốn và quyền được tôn trọng. Giúp đỡ không phải sự ban phát từ trên xuống, càng không phải việc sử dụng hoàn cảnh khốn khó làm bằng chứng cho lòng tốt. Phục vụ đích thực khởi đi từ sự hiện diện khiêm tốn, thái độ lắng nghe và tinh thần sẵn sàng học hỏi.

Sự dấn thân cho cộng đồng có khả năng tạo nên những chuyển biến sâu xa. Trách nhiệm cụ thể giúp con người thoát khỏi thói quen chỉ chăm chú vào thiếu thốn cá nhân. Một giờ kiên nhẫn dạy học, một lần chăm sóc người đau yếu, một chuyến thăm người bị lãng quên đều có thể đánh thức năng lực cảm thông. Sự biến đổi nội tâm thường không khởi đầu từ những tuyên bố lớn lao, nhưng từ các bổn phận nhỏ được thực hiện bền bỉ. Sống có ý nghĩa vì thế không chỉ là nhận biết điều thiện, mà còn là thực hành điều thiện ngay cả khi thiếu vắng tiếng khen hoặc cảm giác thành công.

Hình ảnh một con đường lạnh giá, nơi người lữ hành phải lựa chọn giữa tiếp tục bước đi và dừng lại nâng đỡ nạn nhân, gợi lên nghịch lý của lòng quảng đại. Sự khép kín để bảo toàn yên ổn đôi khi làm nghèo đi lý do cao quý của sự sống; việc chia sẻ trách nhiệm phù hợp có thể mở ra nguồn sức mạnh tinh thần mới. Dẫu vậy, giúp đỡ không đồng nghĩa với hành động liều lĩnh, bất chấp giới hạn và an toàn. Tình thương chân thật cần cả lòng can đảm lẫn sự khôn ngoan. Nhưng tình thương cũng khó trưởng thành nếu mãi đứng ngoài những nhọc nhằn của tha nhân.

Trong đời sống mục vụ và giáo dục, bước ra khỏi bản thân còn gắn liền với việc thanh luyện cách sử dụng quyền lực. Lắng nghe phải được đặt trước nhu cầu được lắng nghe; lợi ích của người được phục vụ phải được đặt trước mong muốn nhận lời biết ơn, sự kính trọng hoặc thái độ lệ thuộc. Những đòi hỏi ấy không phủ nhận thiện chí, nhưng giúp phân định động lực sâu kín. Lời giảng về yêu thương sẽ trở nên xa vời nếu thiếu sự cảm thông thực sự và khả năng điều chỉnh cách hiện diện trước nỗi đau của người khác.

Khi bác ái trở thành lối sống, tha nhân không còn bị xem như chướng ngại của hạnh phúc, nhưng được nhìn nhận là một con người cùng chia sẻ thân phận mong manh. Bệnh tật gợi nhắc về giới hạn; nghèo khó làm sáng tỏ sự nương tựa lẫn nhau; tuổi thơ khơi dậy tinh thần tín thác; những thương tổn đặt ra trách nhiệm của lời nói và hành động. Như thế, hướng đến tha nhân không phải đánh mất bản sắc, mà là con đường trở về với chiều sâu nhân vị và lời mời gọi của Thiên Chúa.

III. MỞ RỘNG TÂM HỒN ĐỂ ĐÓN NHẬN THIÊN CHÚA

Bên cạnh khả năng trao đi, đời sống còn đòi hỏi nghệ thuật đón nhận. Đôi mắt cần ánh sáng, đôi tai cần âm thanh, thân thể cần lương thực và trí tuệ cần được giáo dục. Đời sống tinh thần cũng không thể trưởng thành trong tình trạng khép kín tuyệt đối. Không một hữu thể thụ tạo nào là nguồn mạch tự đủ của mọi chân lý, khả năng chữa lành và niềm hy vọng. Mở rộng tâm hồn trước Thiên Chúa vì thế không làm suy giảm phẩm giá, nhưng giúp nhận ra giới hạn, nuôi dưỡng lòng biết ơn và giữ thái độ khiêm tốn trước những điều chưa thể hiểu thấu.

Mở lòng không đồng nghĩa với cả tin hoặc từ bỏ suy xét. Một tâm hồn trưởng thành vừa khiêm tốn đón nhận vừa biết phân định. Không phải mọi lời hứa đều đáng tin; không phải mọi xúc động mãnh liệt đều là tiếng Chúa; cũng không phải mọi bi kịch đều có thể được diễn giải như một sự sắp đặt trực tiếp của Thiên Chúa. Sự tôn trọng mầu nhiệm và phẩm giá con người ngăn cản những kết luận vội vàng trước đau khổ. Trước cảnh mất mát của một gia đình, thinh lặng cảm thông thường cần thiết hơn một lời giải thích chắc chắn về nguyên nhân thiêng liêng của biến cố.

Mở lòng còn có nghĩa chấp nhận rằng ý nghĩa cuộc đời không phải một công thức được tìm thấy một lần cho mãi mãi. Ý nghĩa được khám phá và đào sâu qua từng giai đoạn: tuổi trẻ với những dự định, tuổi trưởng thành với trách nhiệm nặng nề, tuổi già với giới hạn thân xác, những thời khắc thành công và những ngày tưởng chừng mọi cánh cửa đều khép lại. Một lý tưởng chân thật phải có khả năng nâng đỡ cuộc sống ngay cả khi hoàn cảnh đổi khác. Đặt đời sống trước Thiên Chúa không phải là trốn tránh lịch sử cá nhân, nhưng tìm kiếm một nền tảng không sụp đổ cùng thất bại nhất thời.

Trong đời sống cầu nguyện, một tâm hồn rộng mở không nhất thiết cần đến những kinh nghiệm phi thường. Đó có thể là phút thinh lặng trước công việc, sự thành thật nhìn nhận mệt mỏi và giới hạn, lòng quyết tâm sống ngay thẳng dù chưa hiểu hết những biến cố đang xảy ra. Đó cũng có thể là quyết định xin lỗi sau một tổn thương hoặc can đảm đón nhận sự trợ giúp. Ân sủng không chỉ soi sáng trí tuệ bằng những ý tưởng cao đẹp, mà còn biến đổi thói quen, cách nhìn và những chọn lựa cụ thể hằng ngày.

Đức tin không phải lời bảo đảm rằng mọi thử thách sẽ biến mất. Đức tin mở ra khả năng đối diện với nghịch cảnh mà không đồng hóa toàn bộ cuộc đời với đau khổ. Ngày mai vẫn có thể mang theo mệt mỏi, áp lực và những câu hỏi chưa được giải đáp. Tuy nhiên, mỗi ngày vẫn chứa đựng cơ hội thực hiện một điều tốt, trao đi tình thương, nói lời chân thật và dành một khoảng lặng để lắng nghe. Khi ấy, câu hỏi “Rồi sao nữa?” không còn chỉ gợi sự trống rỗng, nhưng trở thành lời mời bước xa hơn trong tình yêu, sâu hơn trong sự thật và gần hơn với Thiên Chúa.

Sự chuyển biến căn bản không nhất thiết nằm ở việc cuộc đời bỗng trở nên dễ dàng, mà ở chỗ hành trình sống có được định hướng vững vàng. Dù tương lai chưa hiện rõ, vẫn có thể chọn một hướng đi; Dù cô đơn chưa hoàn toàn biến mất, cánh cửa tâm hồn vẫn có thể rộng mở; Dù đau khổ còn hiện diện, niềm hy vọng vẫn có chỗ đứng. Giữa những giới hạn rất người ấy, mỗi ngày mới trở thành một ân huệ: thêm cơ hội học yêu thương, sống trong sự thật và tiến gần hơn đến cùng đích của đời sống.