TÌM HIỂU THƯ CHUNG NĂM 2025

Năm Mục Vụ 2025-2026

Mỗi Kitô hữu là một môn đệ thừa sai:

ANH EM LÀ ÁNH SÁNG THẾ GIAN (Mt 5,14)


Chủ đề thứ mười hai

KITÔ HỮU NỬA MÙA VÀ TRỌN MÙA

“Thầy đã đến đem lửa xuống thế gian và Thầy mong muốn biết bao cho lửa cháy lên” (Lc 12,49).

 

Sau khi khuyên dạy lối sống hiệp hành, Thư Chung 2025 kết thúc bằng việc nhắc lại lời cảnh tỉnh của Đức Thánh Cha Lêô XIV về lối sống đức tin nửa mùa, và ước mơ về lối sống đức tin trọn mùa cho dân Chúa: “Ước gì mỗi chúng ta trở thành môn đệ ‘hăng say làm việc trên cánh đồng truyền giáo, can đảm làm chứng cho Nước Chúa ở mọi nơi’, để qua những việc tốt lành chúng ta làm, người ta tôn vinh Thiên Chúa là Cha chúng ta, Đấng ngự trên trời”. Vì thế, đi tìm động lực, ý nghĩa và mục đích của lối sống Kitô hữu nhiệt thành là đối tượng của chủ đề kết thúc này.

1. Chuyện đời Cố Tổng thống Pháp, François Mitterrand: nửa mùa tôn giáo và trọn mùa tâm linh

François Mitterrand (1916 – 1996) là Tổng thống nước Pháp từ năm 1981 – 1995. 

Đường sự nghiệp: thành tựu và bất an

Sinh ra tại Jarnac, Charente, được rửa tội và giáo dục trong gia đình công giáo, ông thừa hưởng một nền giáo dục công giáo từ tuổi thơ đến thời sinh viên, và là người rất nhiệt tình dấn thân trong đời sống tôn giáo. Dấu chỉ rõ nhất là giai đoạn ông học tại trường Trung học Saint-Paul ở Angoulême từ năm 1925 – 1934, nơi ông từng là thành viên rất tích cực của phong trào Thanh-Sinh-Công.

Tới Paris vào mùa thu năm 1934, ông trú nơi lưu xá sinh viên của các cha Maristes để theo học ngành luật và khoa học chính trị tại đại học nổi tiếng École Libre des Sciences Politiques, nay là Sciences Po, cho tới khi tốt nghiệp vào năm 1937. Sau đó ông hành nghề báo chí, rồi luật sư. Cũng tại Paris, vào độ tuổi đôi mươi, ông đã rời bỏ những sinh hoạt tôn giáo và bắt đầu dấn thân hoạt động chính trị.

Vốn là người tài năng, sự nghiệp chính trị của ông từng bước đạt đến tột đỉnh vinh quang, bất chấp những thăng trầm. Ông trở thành Lãnh đạo Đảng Xã Hội, Bộ trưởng nhiều bộ khác nhau trong chính phủ, cuối cùng là Tổng thống Cộng Hòa Pháp trong hai nhiệm kỳ, từ năm 1981-1995. Trong những công trình lưu danh hậu thế mang dấu ấn của ông, chúng ta có thể kể đến Kim tự tháp Louvre, Thư viện Quốc gia, Trung tâm Thương mại La Défense... Ông giữ kỷ lục là tổng thống Pháp tại nhiệm lâu nhất (14 năm) và nhiều tuổi nhất của Đệ ngũ Cộng Hòa Pháp, khi rời nhiệm sở ở tuổi 79. Ông mất ngày 8 tháng 1 năm 1996, do căn bệnh ung thư.

Đạt đến tuyệt đỉnh vinh quang trần thế, nhưng nẻo đường sự nghiệp ấy vẫn không khỏa lấp được nỗi khắc khoải trong lòng ông. Dấu chứng là ông không dừng lại nơi những thành quả đạt được, mà luôn đi tìm những giá trị tâm linh cho đời mình. Chúng ta có thể gọi đường sự nghiệp của ông là đường thành tựu nhưng bất an! 

Đường tâm linh: dở dang và bình an

Bí ẩn lớn nhất của Mitterrand là đời sống tinh thần và tâm linh. Dù đạt tột đỉnh vinh quang chính trị, ông vẫn là người mãi đi tìm điều gì đó cao hơn và sâu hơn, với tâm thức cởi mở. Không hài lòng với những giáo lý và lễ nghi tôn giáo, ông chia tay những dấn thân tôn giáo ở tuổi đôi mươi mà chưa một lần giải thích rõ lý do.

Tuy nhiên, trong suốt sự nghiệp chính trị, ông vẫn đi tìm chiều sâu tinh thần và tâm linh, đến độ ông được ví như “người lữ hành không mệt mỏi và chẳng bao giờ nghỉ ngơi”[1]: kiên trì thực hiện những cuộc viếng thăm các nhà thờ, nhà nguyện, những nơi tĩnh lặng gợi cảm hứng tâm linh mỗi khi có thể; say mê đọc sách triết học và đọc lại đời sống Chúa Giêsu, thường xuyên gặp gỡ trao đổi với những triết gia và người khôn ngoan; hành hương hằng năm đến Cộng đoàn Taizé để gặp gỡ Sư huynh Roger…

Vì thế, châm ngôn tâm linh của đời ông là: “Tôi yêu thích những người đang đi tìm, và tôi nghi ngờ những ai tự cho mình thấy rồi”. Cuộc tìm kiếm ấy trở nên quyết liệt nhất vào cuối đời, khi ông phải đối diện với cái chết gần kề. Đó là thời gian ông dấn sâu vào đời sống chiêm niệm: thường ở trong phòng riêng, đi dạo suy tư một mình, gặp triết gia Jean Guitton[2] để bàn về thời gian và vĩnh cửu, sự chết và thế giới bên kia, điều vốn làm ông bận lòng từ thiếu thời…

Có thể nói, vượt quá những thành tựu vinh quang trong đường sự nghiệp, vĩnh cửu là giá trị cao hơn và sâu hơn mà Mitterrand mãi đi tìm trong cuộc đời. Và nếu thành tựu sự nghiệp hãy còn là nẻo đường bất an đối với ông, thì chiều kích vĩnh cửu của sự sống chính là nẻo đường bình an tâm linh ông luôn tìm về dù vẫn còn dang dở, như một trong những lời tâm sự cuối cùng của ông trước khi chết:

 “Chết thế nào đây? Chúng ta sống trong một thế giới mà câu hỏi ấy làm cho sợ hãi và vì thế người ta quay lưng với nó. Trước chúng ta, các nền văn minh đã can đảm đối diện với cái chết. Các nền văn minh ấy chỉ rõ cho cộng đồng và cho mỗi người nẻo đường vượt qua. Các nền văn minh ấy mang đến sự phong phú và ý nghĩa cho sự thành toàn vận mệnh đời người. Có lẽ chẳng bao giờ mối tương quan với sự chết lại nghèo nàn đến thế trong thời đại khô cằn tâm linh này, nơi con người, vì sống vội, tỏ ra khéo léo tránh né điều huyền nhiệm. Họ chẳng biết rằng làm như thế, họ cũng làm cạn kiệt niềm vui sống vì tách nó khỏi nguồn suối cốt yếu.”[3]

Có lẽ ông đã từng suy niệm Thánh Vịnh 49 bàn về tính phù vân của trần thế: “Dù sống trong danh vọng, con người cũng không thể trường tồn; thật nó chẳng khác chi con vật một ngày kia phải chết.” Chính nỗi khắc khoải về thân phận hữu hạn và khát vọng vĩnh sinh đã là động lực, ý nghĩa và cứu cánh cho hành trình đi tìm của ông, giống nỗi lòng của Thánh Augustinô khi xưa: “Chúa đã tạo dựng chúng con cho Chúa, nên tâm hồn chúng con áy náy không ngừng, cho tới khi được nghỉ yên trong Chúa.”[4]

Vì thế, Đức Hồng y Jean-Marie Lustiger, trong bài giảng thánh lễ an táng tại Nhà Thờ Đức Bà Paris, đã ghi nhận đời ông như hành trình tìm kiếm “sự hiệp thông các thánh” và “sự chia sẻ Yêu Thương vốn mang lại ý nghĩa cho đời sống con người”; hành trình ấy là một “huyền nhiệm”, nghĩa là “dấu ấn thần linh không thể phai nhoà vốn làm nên chúng ta là những con người được tạo dựng theo hình ảnh và giống Thiên Chúa”; từ đó, ngài nguyện ước cho ông “tìm thấy nơi dân thánh sự trợ giúp, ơn tha thứ và sự can đảm để cuối cùng mở mắt nhìn thấy Đấng Vô Hình”[5].

Đọc lại hành trình tâm linh của Tổng thống Mitterrand làm chúng ta nhớ lại phúc đáp của Đức Thánh Cha Lêô XIV cho anh Rocco, người vô thần yêu Chúa: “Người ta có thể tin rằng mình tin và rồi không tìm kiếm gương mặt của Chúa, không yêu Ngài; người ta có thể tin rằng mình không tin và lại là người nhiệt thành tìm kiếm gương mặt Ngài, yêu mến Ngài”[6]. Theo nghĩa đó, chúng ta có thể nói rằng cuộc đời Tổng thống Mitterrand là câu chuyện nửa mùa tôn giáo và trọn mùa tâm linh: dở dang trong dấn thân tôn giáo, nhưng lòng khát khao và tìm kiếm Thiên Chúa luôn cháy bỏng trong tim ông cho đến cuối đời. 

2. Chuyện người thanh niên giàu có: trọn mùa tôn giáo và nửa mùa tâm linh

Nếu chuyện đời Tổng thống Mitterrand như nẻo đường nửa mùa tôn giáo và trọn mùa tâm linh, thì Tin Mừng thuật lại chuyện đời một thanh niên giàu có theo lộ trình ngược lại, nghĩa là trọn mùa tôn giáo và nửa mùa tâm linh (x. Mt 19,16-22).

Cuộc đối thoại giữa Chúa Giêsu và người thanh niên cho thấy anh là người vừa giàu vừa nghèo, vừa bình an vừa bất an. Để thấy điều đó, chúng ta phân biệt hai trật tự trong đời sống: trật tự sở hữu và trật tự hiện hữu.

-        Trật tự sở hữu diễn tả mối tương quan giữa con người với thế giới vật chất, là cách thức giúp con người chiếm hữu của cải nhờ năng lực trí tuệ và lao động lương thiện của mình: càng tài năng và siêng năng, người ta càng có thể chiếm hữu được nhiều của cải.

-        Trật tự hiện hữu diễn tả mối tương quan giữa con người với nhau và với Thiên Chúa, là cách thức giúp con người kiến tạo ân tình nhờ năng lực yêu thương trong tim: ai nhận ra mình được yêu thương sẽ biết trao dâng yêu thương, ai trao dâng yêu thương nhiều sẽ lại nhận lãnh nhiều yêu thương và nên giàu có thực thụ trong mắt Chúa và tha nhân.

Hiểu như thế, người thanh niên trong câu chuyện chắc chắn là người tài năng và lương thiện. Dấu chỉ là anh sở hữu nhiều của cải và thực hành tôn giáo hoàn hảo từ thuở nhỏ. Tuy nhiên, sự giàu có ấy vẫn chưa giúp anh đạt được bình an nội tâm. Dấu chỉ bất an là anh vẫn khắc khoải đi tìm vĩnh phúc và vĩnh an: “Thưa Thầy, tôi phải làm điều gì tốt để được hưởng sự sống đời đời?” Đó là lý do chúng ta gọi anh là người vừa giàu vừa nghèo, vừa bình an vừa bất an: giàu vật chất nhưng nghèo tương quan ân tình, được bảo hiểm an toàn cho đời sống hiện tại nhưng vẫn khắc khoải lo âu cho đời sống vĩnh cửu.

Nhận ra nỗi khát vọng tâm linh sâu thẳm ấy, Chúa Giêsu đề nghị với anh bí quyết sống chân phúc: “Nếu anh muốn nên hoàn thiện, thì hãy đi bán tài sản của anh và đem cho người nghèo, anh sẽ được một kho tàng trên trời. Rồi hãy đến theo tôi”. Ý nghĩa sâu sắc của lời gọi này được Đức Thánh Cha Phanxicô giải thích như sau:

“Đó là lời gọi hướng đến sự trưởng thành cao trọng hơn, lời gọi vượt qua từ những giới răn phải giữ hầu đạt được những phần thưởng, đến tình yêu nhưng không và trọn vẹn. Chúa Giêsu yêu cầu người thanh niên bỏ đi những gì làm trĩu nặng trái tim anh và cản bước tình yêu thương. Điều mà Chúa đề nghị chúng ta không phải là việc quá chú trọng đến sự từ bỏ tất cả cho bằng việc xây đắp những mối tương quan. Nếu trái tim quá yêu của cải vật chất, Thiên Chúa và tha nhân chỉ còn là những sự vật giữa những sự vật khác. Có quá nhiều và sở hữu quá nhiều sẽ bóp nghẹt trái tim chúng ta, làm cho chúng ta bất hạnh và không còn khả năng yêu thương.”[7]

Như thế, nếu chỉ giàu có vật chất, con người vẫn còn sống theo trật tự sở hữu và có nguy cơ đánh mất chân phúc, vì của cải chẳng tồn tại mãi và chung kết đời người sẽ ra hư không. Chỉ khi giàu có tình yêu thương, con người mới thật sự sống trong trật tự hiện hữu, biết tương đối hoá của cải vật chất và quan trọng hoá các tương quan ân tình với Thiên Chúa và tha nhân.

Tiếc thay, người thanh niên đã chọn trật tự sở hữu và bỏ dở dang trật tự hiện hữu: “Nghe lời đó, người thanh niên buồn rầu bỏ đi, vì anh ta có nhiều của cải.” Đó là lý do chúng ta gọi lối sống của anh là trọn mùa tôn giáo và nửa mùa tâm linh: trọn mùa tôn giáo vì chu toàn mọi lề luật và lễ nghi từ thuở nhỏ, nửa mùa tâm linh vì chỉ dừng lại ở những thực hành tôn giáo bề ngoài mà chưa thật sự tìm gặp Thiên Chúa hằng sống mà lòng anh luôn khát khao.

3. Chuyện đời Kitô hữu: nửa mùa và trọn mùa

Chuyện lối sống “nửa mùa tôn giáo và trọn mùa tâm linh” của Tổng thống François Mitterrand, cũng như “trọn mùa tôn giáo và nửa mùa tâm linh” của người thanh niên trong Tin Mừng, giúp chúng ta nhận thức hai bận tâm cốt lõi của đời người: hiện sinh hiện phúc và vĩnh sinh vĩnh phúc.

Trước tiên là bận tâm hiện sinh hiện phúc. Hiện sinh là đời sống hiện tại trong trần thế, gắn liền với những nhu cầu vật chất lẫn tinh thần như hít thở, ăn uống, nhà cửa, công việc, tình thương, lòng kính trọng, thành tựu và thăng hoa bản thân… Hiện phúc là hạnh phúc hiện tại trong đời, nhờ được thỏa mãn các nhu cầu hiện sinh.

Nếu chỉ dừng lại ở hiện sinh thì sống trong đời sống chỉ cần một “đống tiền” là đủ. Vì tiền của, hiểu như biểu tượng của sự sung túc, có thể giúp người ta dễ dàng thỏa mãn các nhu cầu trong đời. Như thành ngữ phổ biến ngày nay, Yolo[8] - Bạn chỉ sống một lần, vì thế bạn cần tìm thỏa mãn tối đa các nhu cầu hiện sinh để được hiện phúc.

Thánh Phaolô gọi đó là lối sống “theo xác thịt” (x. Gl 5,16-25), vì chỉ dừng lại ở mục đích sở hữu vật chất mà thôi. Đó là lối sống của người ích kỷ, giàu vật chất mà nghèo tương quan nhân sinh, và “chung cuộc đời họ là hư vong, chúa tể của họ là cái bụng, và họ đặt vinh danh của họ trong những điều ô nhục; họ chỉ ưa chuộng những cái trên cõi đời này” (Pl 3,19).

Kế đến là bận tâm vĩnh sinh vĩnh phúc. Vĩnh sinh là đời sống vĩnh cửu, nhờ các giá trị thần linh như chân-thiện-mỹ-ái năng động lòng người, đến độ họ có thể tương đối hóa mọi nhu cầu hiện sinh để được tự do khát khao những giá trị thần linh ấy. Với Kitô hữu, chân-thiện-mỹ-ái chính là Thiên Chúa Hằng Sống và vĩnh phúc là hạnh phúc vĩnh cửu, là sống nhờ, với và trong Ngài.

Chính trong Thiên Chúa mà hiện sinh và hiện phúc của con người tìm được động lực, định hướng và cùng đích tròn đầy ý nghĩa. Ai mang khát vọng vĩnh sinh vĩnh phúc sẽ hiểu “sống trong đời sống cần có một tấm lòng”, chứ không chỉ “đống tiền”, vì chỉ có trái tim con người mới tự do mở ra tiếp nhận và kết thân với tha nhân và Thiên Chúa. Yolo - Bạn chỉ sống một lần, vì thế bạn cần dứt khoát minh định niềm khát vọng vĩnh sinh và vĩnh phúc cho đời mình.

Thánh Phaolô gọi đó là lối sống “theo Thần Khí” (x. Gl 5,16-25) của những ai biết tương đối hoá nhu cầu sở hữu vật chất, để vươn đến tầm hiện hữu yêu thương với Thiên Chúa và tha nhân ngay trong đời sống hiện tại. Họ sống trong trần gian mà không thuộc về trần gian, vì họ ý thức “quê hương chúng ta ở trên trời” (Pl 3,20).

Như thế, cuộc đối thoại giữa Chúa Giêsu và người thanh niên dạy chúng ta định vị chính xác mối tương quan giữa “nhu cầu hiện sinh hiện phúc” và “giá trị vĩnh sinh vĩnh phúc”, theo thang giá trị rõ ràng: hiện sinh hiện phúc cần hướng đến cứu cánh vĩnh sinh vĩnh phúc và vĩnh sinh vĩnh phúc phải soi sáng cho thực tại hiện sinh hiện phúc.

Mối tương quan ấy được diễn đạt sâu sắc trong phụng vụ, khi chúng ta khấn xin “biết dùng của cải chóng qua và vẫn khăng khít với gia tài vĩnh cửu trên trời”[9], và “khi được hưởng những của cải đời tạm này, […] càng tin tưởng kiếm tìm những phúc lộc vĩnh cửu”[10]. Chúng ta gọi đó là thái độ tôn giáo và tâm linh đúng đắn, trọn mùa chứ không nửa mùa, trong lối sống Kitô hữu, như Thánh Roberto Bellarmino diễn đạt:  

“Nếu bạn có sự khôn ngoan, hãy hiểu rằng bạn được tạo dựng cho vinh quang của Thiên Chúa và cho ơn cứu rỗi đời đời của bạn. Đó là cứu cánh của đời bạn, đó là trung tâm của linh hồn bạn, đó là kho tàng của trái tim bạn. Vì thế hãy coi là hạnh phúc thật cho bạn những điều dẫn đưa bạn tới mục đích ấy, và coi là sự dữ những điều khiến cho bạn đánh mất nó. Các biến cố thuận lợi hay đối nghịch, của cải giàu sang hay sự nghèo khó, sức khỏe hay bệnh tật, danh tiếng hay nhục nhã, sống hay chết, người khôn ngoan không được tìm kiếm chúng, cũng không trốn tránh chúng vì chính mình. Nhưng chúng chỉ tốt và đáng ước ao, nếu chúng góp phần cho vinh quang của Thiên Chúa và cho hạnh phúc vĩnh cửu của bạn, chúng xấu và cần xa lánh, nếu chúng ngăn cản hạnh phúc vĩnh cửu của bạn.”[11]

Thái độ tôn giáo và tâm linh đúng đắn vừa xác định có thể giúp hiểu được ước mơ về lối sống đức tin trọn mùa cho Kitô hữu Việt Nam của Thư Chung 2025. Ước mơ lối sống trọn mùa cũng có nghĩa dân Chúa vẫn còn ít nhiều sống nửa mùa. Có thể có những Kitô hữu nửa mùa tôn giáo và trọn mùa tâm linh kiểu François Mitterrand hoặc trọn mùa tôn giáo và nửa mùa tâm linh kiểu người thanh niên giàu có trong Tin Mừng. Dẫu sao, Chúa Giêsu luôn ước mong mỗi chúng ta “được sống và sống dồi dào” (Ga 10,10), được hiện sinh hiện phúc lẫn vĩnh sinh vĩnh phúc, nghĩa là được sống trọn mùa tôn giáo và tâm linh.   

Vì thế, ngay cả trong đời sống phượng tự, Kitô hữu, trong tư cách cá nhân lẫn cộng đoàn, cũng cần minh định những thực hành tôn giáo bên ngoài và chiều sâu tâm linh tự nội tâm. Chúa Giêsu từng phê phán những thực hành tôn giáo nửa mùa kiểu “bằng môi bằng miệng” mà tấm lòng xa cách Thiên Chúa (x. Mc 7,1-13) và mời gọi thờ phượng Ngài trọn mùa “trong thần khí và sự thật” (Ga 4,24). Để được như thế, thực hành tôn giáo bên ngoài cần hướng đến chiều sâu tâm linh tự nội tâm, và chiều sâu tâm linh phải soi sáng cho những thực hành tôn giáo bên ngoài. 

Điều này làm chúng ta nhớ lại câu chuyện ước mơ trong Năm Thánh 2010 của cha Giuse Nguyễn Thanh Liêm, Chủ tịch Liên đoàn Công giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ lúc bấy giờ. Được hỏi hình ảnh nào tạo ấn tượng nhất về Giáo hội Việt Nam sau chuyến trở về dự khai mạc Năm Thánh tại Sở Kiện, cha tạo ngạc nhiên khi chọn hình ảnh “những bàn tay xấu xí” và “những đôi chân thô sơ”[12].

Trước tiên cha diễn tả những bàn tay xấu xí: “Tại Sở Kiện, khi trao Mình Thánh Chúa cho mọi người ở Thánh Lễ Khai Mạc Năm Thánh, tôi chợt nhận ra tuyệt đại đa số những bàn tay đưa ra đón nhận Chúa thật là xấu xí, gầy guộc, sần sùi, nhớp nhúa trên những khuôn mặt khắc khổ, đen đủi vì dầm mưa dãi nắng của quý lão ông, lão bà, và của những bà mẹ, bà chị, hay của các cha già, anh trai, suốt ngày lam lũ trên ruộng đồng, ao vườn, hay ngoài chợ búa.”

Kế đến là những đôi chân thô sơ, cha giải thích: “Tôi cũng không quên những đôi chân thô sơ, bám đầy bụi đất của các bạn trẻ, nam có, nữ có, trong Đại Hội Giới Trẻ lần thứ 8 ở Đền Hùng năm nay. Các em đang ‘tha’ những đôi dép cũ kỹ, bạc màu, trong đó có đôi, quai dép gần như sắp lìa. Tôi thấy các em vẫn nhanh nhẹn đồng bước với các bạn mình trong những cử điệu, khúc ca vui nhộn, trẻ trung nhưng vẫn rất thánh thiện! Đức Cha Cosma Hoàng Văn Đạt thầm thì: ‘Đó là những em thuộc gia đình nghèo, quá nghèo, không có tiền để sắm cho được một đôi giày tử tế!’.”

Từ hai hình ảnh trên, cha bày tỏ ước mơ sao cho phẩm giá của những người phận nhỏ được tôn trọng và yêu mến: “Giáo hội Việt Nam trưởng thành và lớn mạnh được, theo thiển ý, có lẽ cũng là nhờ chính những đôi bàn tay xấu xí, gầy guộc, sần sùi, nhớp nhúa giơ ra đón nhận Thiên Chúa một cách mộc mạc, chân tình, và những bàn chân thô sơ, nhớp bẩn của biết bao nhiêu người đã âm thầm hy sinh cuộc đời hằng ngày trên những ruộng đồng, ao mương, chợ búa, xí nghiệp, để nuôi nấng và dưỡng nuôi Giáo Hội Mẹ chúng ta! Trong mắt chúng tôi, những đôi bàn tay và những bàn chân đó gần gũi, thân thiết và đẹp hơn bao giờ hết!”

Nhiều người chỉ nhìn thấy và ca tụng những thành công rực rỡ về mặt tổ chức bên ngoài, cũng như công đức của những người phận lớn. Riêng cha Giuse Nguyễn Thanh Liêm lại có trái tim biết nhìn thấy vẻ đẹp đời sống đức tin nơi những người phận nhỏ, vẻ đẹp nội tâm tạo nên sức sống Tin Mừng.

Theo ghi nhận của cha, chúng ta không thể nói người công giáo Việt Nam sống đức tin nửa mùa hay thiếu nhiệt huyết. Câu hỏi cần đặt ra là chúng ta hăng say và nhiệt thành cho mục đích nào, cho trọn mùa tôn giáo bên ngoài hướng đến lòng thờ phượng chân thật tự nội tâm, hay chỉ nửa mùa hình thức chóng qua mà bỏ dở dang những giá trị tâm linh vĩnh cửu? Chúng ta nhiệt tâm xây nhà trên đá hay trên cát?

Giáo hội Việt Nam đã từng xác tín về Năm Thánh 2010 như sau: “Ðây là thời điểm cho chúng ta nhìn lại quá khứ để tạ ơn Chúa và lắng nghe bài học lịch sử, nhìn vào hiện tại để nhận diện những thuận lợi và thách đố, nhìn tới tương lai để cùng nhau canh tân đời sống và xây dựng Giáo Hội theo đúng thánh ý Thiên Chúa.”[13]

Trong bối cảnh ấy, có lẽ ẩn sâu trong ánh nhìn của cha Giuse Nguyễn Thanh Liêm là một ước mơ cho Hội Thánh Việt Nam được xinh đẹp hơn, không chỉ nhờ việc cử hành những sự kiện lớn lao bên ngoài, mà nhất là nhờ chiều sâu thánh thiện, biểu tỏ nơi lòng kính trọng và yêu quý phẩm giá của mọi người theo Tin Mừng, nơi những trái tim Kitô hữu phận nhỏ nhưng luôn là “dân thánh thiện và trung tín của Thiên Chúa”, theo cách nói của Đức Thánh Cha Phanxicô.

Sẽ thật đẹp khi ước mơ ấy cũng trở thành ước mơ của mỗi chúng ta hôm nay, khi Thư Chung 2025 mời gọi hướng đến năm 2033, kỷ niệm 500 năm Tin Mừng được loan báo tại Việt Nam, với xác tín rằng “Đây là thời điểm quý giá, mời gọi chúng ta nhìn lại công cuộc loan báo Tin Mừng trong quá khứ và thúc đẩy dấn thân hơn trong tương lai”.

Tạm kết

Từ những năm qua, Giáo hội tại Pháp, quê hương Tổng thống François Mitterrand, đang chứng kiến hiện tượng ngày càng gia tăng những người trưởng thành và thanh thiếu niên xin lãnh nhận Bí tích Rửa tội. Giữa lòng một xã hội tục hoá, duy vật và hưởng thụ sâu nặng lại chứng kiến cuộc tìm kiếm tâm linh mãnh liệt trong lòng người, đến độ Giáo tỉnh Paris phải tổ chức Công nghị Giáo tỉnh để nghiên cứu cách thức đón tiếp và truyền thụ những giá trị Tin Mừng cho các dự tòng và tân tòng.

Không đứng ngoài văn hoá duy vật chất, tiêu thụ, hưởng thụ, vô cảm và vứt bỏ của thời đại, Giáo hội tại Việt Nam cũng ngày càng đối diện với những phong cách “sống theo xác thịt”, duy hiện sinh hiện phúc, chỉ chọn trật tự sở hữu, đặc biệt nơi nhiều người trẻ. Điều đó, cùng với bài học từ Giáo hội Pháp, mời gọi Giáo hội Việt Nam thêm ý thức và đảm nhận trách nhiệm giáo dục đức tin cho các thế hệ trẻ.

Liên quan đến giáo dục, John Joos, nhà thơ đương đại người Bỉ, từng viết: “Thật nguy hại khi luôn được cung cấp thông tin về mọi thứ, mà chẳng bao giờ được truyền thụ điều cốt yếu”. Một nghịch lý của thời đại nặng tính vật chất và kỹ nghệ là nó cung cấp cho người ta đủ mọi chất liệu và dữ liệu có thể, nhưng lại bỏ ngỏ khả năng truyền thụ cho họ những giá trị cốt lõi nhằm kiến tạo đời sống chân phúc, nhất là những chân lý liên quan đến phẩm giá vĩnh cửu của mỗi con người và những mầu nhiệm thánh thiêng.

Từ những gì đã tìm hiểu ở trên, chúng ta nhận ra điều cốt yếu mà Giáo hội cần phải truyền thụ cho các thế hệ trẻ là phong cách “sống theo Thần Khí”, biết nhiệt huyết tìm kiếm vĩnh sinh vĩnh phúc trong khi kiến tạo hiện sinh và hiện phúc cho đời mình. Đó cũng là khát vọng sâu thẳm và mãnh liệt trong tim Chúa Giêsu khi đến trần gian: “Thầy đã đến đem lửa xuống thế gian và Thầy mong muốn biết bao cho lửa cháy lên” (Lc 12,49).

Chúng ta tiếp tục nguyện ước và hiệp hành với Chúa Giêsu, để ngọn lửa khát vọng trọn mùa đức tin của Thư Chung 2025 được thắp sáng và lan toả cho nhau trong lòng mỗi chúng ta, như Đức Thánh Cha Phanxicô diễn đạt:

“Khát vọng là gìn giữ cách sống động ngọn lửa đốt nóng lòng chúng ta và thôi thúc chúng ta tìm kiếm bên kia cái tức thời, bên kia cái hữu hình. Khát vọng là tiếp nhận cuộc sống như một mầu nhiệm luôn siêu vượt chúng ta, như một vết nứt luôn mở ra mời gọi chúng ta chiêm ngắm xa hơn, bởi vì cuộc sống không chỉ ở thế giới này, cuộc sống còn tồn tại ở thế giới khác. Cuộc sống như một tấm vải trắng để vẽ tranh cần được tô điểm bởi những sắc màu.”[14]

Tháng 11/2026

Lm. Phaolô Nguyễn Thành Sang



[1] X. Hubert Védrine, “François Mitterrand et la religion”, trong La Lettre de l’Institut François Mitterrand, N° 17, Octobre 2006.

[2] Jean Guitton là triết gia người Pháp nổi tiếng. Luận án tiến sĩ của ông bàn về chủ đề “Thời gian và vĩnh cửu trong triết học của Plotin và Augustinô”. Ông cũng là một tín hữu công giáo thuần thành, giáo dân đầu tiên tham dự công đồng Vaticanô II và là bạn thân của các Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII, Phaolô VI và Gioan Phaolô II. 

[3] X. “Bài giảng của Đức Hồng y J.M. Lustiger, Tổng Giám mục Paris, ngày 11 tháng 1 năm 1996”, trong La Lettre de l’Institut François Mitterrand, N° 17, Octobre 2006.

[4] Saint Augustin, Tự thuật, Nxb. Tôn Giáo, 2007, I, 1.

[5] “Bài giảng của Đức Hồng y J.M. Lustiger, Tổng Giám mục Paris, ngày 11 tháng 1 năm 1996”, trong La Lettre de l’Institut François Mitterrand, N° 17, Octobre 2006.

[6] X. Tìm hiểu Thư Chung Năm 2025 - Chủ đề thứ năm: Học hiểu giáo huấn của Hội Thánh.

[7] ĐTC Phanxicô, Sứ điệp gửi các tham dự viên Festival người trẻ lần thứ 32, Đền Thánh Đức Mẹ Mễ Du, Croatia, từ 1-6.08.2021, ngày 29 tháng 6 năm 2021.

[8] You only live once!

[9]  Lời Tiền Tụng Mùa Chay II.

[10] Lời nguyện hiệp lễ, Thứ Tư Mùa Giáng Sinh.

[11] ĐTC Biển Đức XVI, Bài giáo lý về thánh Roberto Bellarmino, ngày 23 tháng 2 năm 2011.

[12] X. VietCatholic News (15 Dec 2009 22:59).

[13] HĐGMVN, Thư Chung Năm 2010: Công Bố Năm Thánh.

[14] ĐTC Phanxicô, Bài giảng Lễ Hiển Linh, ngày 06 tháng 01 năm 2022.