Năm Mục Vụ 2025-2026

Mỗi Kitô hữu là một môn đệ thừa sai:

ANH EM LÀ ÁNH SÁNG THẾ GIAN (Mt 5,14)

 

Chủ đề thứ mười một

LỐI SỐNG HIỆP HÀNH

“Chúng ta mong muốn trở thành một Giáo hội hiệp hành, một Giáo hội bước đi, một Giáo hội luôn tìm kiếm hòa bình, luôn tìm kiếm đức ái, luôn cố gắng ở gần những người đau khổ nhất.”[1]

 

Sau khi đề nghị bảy việc làm cụ thể mà chúng ta đã tìm hiểu ở những chủ đề trước, Thư Chung 2025 mời gọi dân Chúa tập chú vào lối sống hiệp hành nhờ phương pháp “đối thoại trong Thánh Thần”[2]: “Các linh mục và tu sĩ nên học hỏi và áp dụng phương pháp này trong việc đồng hành với giáo dân, cùng nhau lắng nghe Lời Chúa, củng cố sự hiệp thông, và thúc đẩy mọi người tham gia vào sứ mạng loan báo Tin Mừng của Hội Thánh.” Vì thế, tìm hiểu lý do, chủ đích và ý nghĩa của lối sống hiệp hành là đối tượng của chủ đề này.

1. Chuyện Giáo hội hôm nay: ước mơ hiệp hành

Có lẽ nhiều người trong chúng ta còn nhớ hình ảnh tạo ấn tượng sâu sắc, khi Đức Thánh Cha Phanxicô xuất hiện lần đầu tiên trong tư cách Giáo hoàng tại ban công Đền Thờ Thánh Phêrô tối 13 tháng 3 năm 2013. Trước khi ban phép lành Urbi et Orbi, ngài đã nói những lời như sau:

“Và bây giờ tôi muốn ban phép lành. Nhưng trước hết tôi xin anh chị em một ân huệ: trước khi Giám mục ban phép lành cho dân, tôi xin anh chị em cầu nguyện với Chúa để Ngài chúc lành cho tôi – lời cầu nguyện của dân xin phúc lành cho giám mục của mình. Tất cả chúng ta cùng nhau cầu nguyện cho tôi trong thinh lặng.”[3]

Hình ảnh Đức Giáo hoàng cúi đầu nhận phúc lành từ Thiên Chúa nhờ lời cầu nguyện của dân chúng không chỉ cho thấy thái độ khiêm nhường của vị mục tử tối cao, mà còn trở nên biểu tượng độc đáo cho ước mơ lớn của ngài về một Giáo hội hiệp hành. Rồi xuyên suốt triều giáo hoàng của mình, ngài đã hành động để biến ước mơ ấy thành xác tín đức tin và hành động mục vụ qua khẳng định: “Con đường hiệp hành chính là con đường mà Thiên Chúa mong đợi nơi Hội Thánh của thiên niên kỷ thứ ba.”[4]

Nhưng tại sao là Giáo hội hiệp hành? Chính là để trả lại cho Hội Thánh khuôn mặt xinh đẹp của người Mẹ đầy lòng thương xót, vốn bị hoen ố vì hình thái giáo sĩ trị tồn tại lâu đời trong lòng Giáo hội. Hình thái này vốn đề cao Bí tích Truyền Chức thánh và hàng giáo sĩ, xem nhẹ hồng ân Bí tích Rửa tội và phẩm giá Kitô hữu, dẫn đến sự phân cực trong lòng Giáo hội giữa một bên là giới giáo sĩ lãnh đạo và bên kia là giới giáo dân chỉ tùng phục.

Thật ra, như Đức Thánh Cha Phanxicô xác tín: “Giáo hội không phải là đặc quyền của các linh mục, của những người sống đời thánh hiến, của các giám mục, nhưng tất cả giáo dân, linh mục, người sống đời thánh hiến và giám mục, cấu thành dân trung tín và thánh thiện của Thiên Chúa.”[5] Hình thái giáo sĩ trị làm lệch lạc bản chất của Giáo hội và là một trong các nguyên nhân của những hình thức lạm dụng quyền bính, lương tâm và tình dục trong Giáo hội. Theo ngài, “chủ nghĩa giáo sĩ trị là một tai hoạ, một vết thương, một dạng trần tục làm vấy bẩn và hư hỏng khuôn mặt Hội Thánh, Hiền Thê của Chúa, làm suy yếu dân thánh thiện và trung tín của Thiên Chúa”[6]. Vì thế, ngài mời gọi toàn thể dân Chúa cùng tham gia hoán cải, từ bỏ cấu trúc quyền lực thống trị để xây dựng Giáo hội hiệp hành, lắng nghe và phục vụ lẫn nhau.  

Vậy Giáo hội hiệp hành được hiểu thế nào? Chúng ta nêu lên hai chìa khoá có thể mở ra sự hiểu biết về Giáo hội hiệp hành. Đó là nguyên lý tư duy theo “logic và” và nguyên tắc hành động theo “thái độ lắng nghe”.

Trước hết là nguyên lý tư duy theo “logic và”.Đây là lối tư duy theo biện chứng đối thoại nhằm tìm kiếm chân lý khách quan. Để hiểu nguyên lý này, chúng ta phân biệt hai loại biện chứng đối thoại và đối kháng.

Biện chứng đối thoại, có thể hiểu là chân biện, là lối tư duy theo “logic và”, với ba nhân tố then chốt, gồm hai người đối thoại với nhau theo kiểu “tôi và bạn”, và nhân tố thứ ba là chân lý khách quan. Chân lý khách quan ấy vốn vượt trên hai chủ thể đang đối thoại, vì thế đòi buộc cả hai cần ý thức bản thân chưa sở hữu chân lý tuyệt đối và phải tôn trọng sự tồn tại của chân lý khách quan.

Đồng thời, chân biện còn đòi hỏi cả hai chủ thể phải khiêm nhường mở lòng trí ra đối thoại với nhau, để cùng nhau phân định và từng bước tiến đến chân lý khách quan, cuối cùng là chân lý tuyệt đối. Vì thế, chân biện là nẻo đường khôn ngoan cho ai ý thức mình đang trên hành trình và luôn khát khao tìm chân lý, nhờ lương tri và thiện tâm.

 

Mô hình chân biện với ba nhân tố đối thoại

Biện chứng đối kháng, có thể hiểu là nguỵ biện, là lối tư duy theo “logic hoặc”, với chỉ hai nhân tố then chốt là hai chủ thể đối kháng lẫn nhau theo kiểu “ta hoặc địch”, còn yếu tố thứ ba là chân lý khách quan bị thao túng, lạm dụng, lèo lái, thôn tính hoặc triệt tiêu bởi một trong hai chủ thể đang đối kháng lẫn nhau, hoặc bởi cả hai phía.

Ngụy biện vì thế chỉ tồn tại hai nhân tố, hai chủ thể đối kháng lẫn nhau, trong cuộc đấu tranh sinh tồn quy ngã đếnmột mất một còn, không còn cơ hội cho nẻo đường đối thoại.Vì thế, nguỵ biện là mầm mống của mọi lối tư duy ý thức hệ mang tính cưỡng lý và bạo lý, bất chấp chân lý.

Mô hình nguỵ biện với chỉ hai nhân tố đối kháng

 

Tóm lại, chúng ta có thể nhận diện một số đặc tính khác biệt giữa chân biện và nguỵ biện:

-        Chân biện là lối tư duy theo “logic và” mang tính tôn lý, đối thoại, liên kết, xây dựng, khiêm nhường và dung hợp;

-        Nguỵ biện là lối tư duy theo “logic hoặc” mang tính cưỡng lý, đối kháng, phân cực, phá đổ, kiêu căng và loại trừ.

Đến đây, chúng ta hiểu, Giáo hội cần tư duy theo “logic và”, vì Thiên Chúa mới là chân lý tuyệt đối và Giáo hội, hiểu là mỗi thành viên và mọi thành viên, chỉ phục vụ cho sự hiểu biết tiệm tiến chân lý. Như Chúa Giêsu dạy, Giáo hội cần đến Chúa Thánh Thần để từng bước hướng đến chân lý tuyệt đối: “Khi nào Thần Khí sự thật đến, Người sẽ dẫn anh em tới sự thật toàn vẹn.” (Ga 16,13).

Vì Giáo hội cũng như mọi thành viên trong Giáo hội đều chưa thể sở hữu chân lý tuyệt đối, nên tất cả đều cần phải không ngừng tìm kiếm chân lý khách quan qua nẻo đường đối thoại với nhau và với Thiên Chúa, như Đức Thánh Cha Lêô XIV diễn đạt: “Chân lý luôn vĩ đại hơn chúng ta; đó là lý do tại sao chân lý khiến chúng ta kinh ngạc và lôi kéo chúng ta bước vào những hành trình thanh luyện và hòa giải, nơi cuộc đối thoại với người khác, và với Đấng Khác, trở thành điều quan trọng nền tảng.”^[7]

Thực tế, “logic và” là logic của lịch sử cứu độ, nơi Thiên Chúa và con người hiệp hành cùng nhau trong Giao Ước vĩnh cửu. Logic ấy biểu tỏ tuyệt đỉnh trongMầu nhiệm Nhập Thể, vốn là nền móng cho mọi tư duy thần học và mục vụ Kitô giáo.

Áp dụng “logic và” vào tiến trình xây dựng Giáo hội hiệp hành, nghĩa là nẻo đường đối thoại xây dựng giữa mục tử và đoàn chiên, Đức Hồng y Mario Grech xác tín: “Việc thực thi đúng đắn tính hiệp hành không bao giờ đặt hai chủ thể này vào thế cạnh tranh [theo logic hoặc], nhưng giữ họ trong mối tương quan bền vững, cho phép cả hai chu toàn chức năng thích hợp của mình [theo logic và].”^[8]

Giờ đây, chúng ta bước sang tìm hiểu nguyên tắc hành động theo “thái độ lắng nghe”. Nguyên tắc lắng nghe hệ tại điều này: Thánh Thần nói với dân Chúa, bao hàm cả mục tử lẫn đoàn chiên. Điều đó có nghĩa, cả mục tử lẫn đoàn chiên, không ai được phép tự cho mình độc chiếm Thánh Thần, nghĩa là độc chiếm chân lý, để loại trừ người khác, như kiểu tư duy theo “logic hoặc”^[9].

Công đồng Vaticanô II dạy rằng cảm thức đức tin của toàn dân Chúa, nghĩa là của cả mục tử lẫn đoàn chiên,như kiểu tư duy theo “logic và”, mới không thể sai lầm: “Toàn thể tín hữu, được Chúa Thánh Thần xức dầu (x. 1Ga 2,20.27), không thể sai lầm trong đức tin” (LG, 12). Đó là nguyên tắcđòi hỏi mục tử và đoàn chiên phải lắng nghe nhau, cũng có nghĩa là cùng nhau lắng nghe Chúa Thánh Thần.

Cũng theo nguyên tắc lắng nghe mà Đức Thánh Cha Phanxicôdiễn đạt bản chất của Thượng Hội đồng Hiệp hành trong Giáo hội:

“Điều quan trọng là phải nói rõ rằng một Thượng Hội đồng không phải là một quốc hội. Một Thượng Hội đồng không phải là một cuộc thăm dò ý kiến của cánh tả và cánh hữu. Không. Nhân vật chính của một Thượng Hội đồng là Chúa Thánh Thần. Nếu không có Chúa Thánh Thần thì không thể có công nghị. Thượng hội đồng là một kinh nghiệm của Giáo hội mà vị chủ tịch và tác nhân chính yếu là Chúa Thánh Thần.”^[10]

Từ nguyên lý tư duy theo “logic và” và nguyên tắc hành động theo “thái độ lắng nghe”, chúng ta có thể hiểu được ước mơ, xác tín và hoạt động của Hội Thánh toàn cầu hiện nay cho công cuộc kiến tạo Giáo hội hiệp hành.

2. Chuyện Nhóm Mười Hai: cộng đoàn hiệp hành

Thật ra, Giáo hội hiệp hành, trước khi là ước mơ của dân Chúa hôm nay, đã là ước mơ của chính Thiên Chúa. Thật vậy, toàn bộ lịch sử cứu độ là ước mơ lớn và là “kế hoạch yêu thương” của Ngài, Đấng muốn quy tụ muôn loài vào gia đình duy nhất, nhờ Đức Kitô (x. Ep 1,3-10).

Chính Đức Kitô, khi thực hiện kế hoạch yêu thương của Thiên Chúa, cũng ấp ủ ước mơ tập hợp muôn dân nước trong gia đình Hội Thánh, “như gà mẹ tập họp gà con dưới cánh” (x. Mt 23,37), để chỉ “có một đoàn chiên và một mục tử” (Ga 10,16). Ngài khởi sự kế hoạch cứu độ ấy bằng việc thiết lập cộng đoàn nòng cốt đầu tiên là Nhóm Mười Hai, một cộng đoàn luôn mở rộng đón tiếp mọi thành phần. Theo tường thuật của Thánh Luca (x. Lc 8,1-3), chúng ta nhận ra cộng đoàn mở đầu tiên ấy thực sự là một cộng đoàn hiệp hành và thương xót. 

Trước hết là cộng đoàn hiệp hành, với con số12, biểu tượng cho 12 chi tộc Israel, cũng là biểu tượng cho Israel mới là Hội Thánh, dân bao gồm muôn dân trên địa cầu. Cộng đoàn này được quy tụ để cùng nhau sống chung, cùng nhau chia sẻ niềm tin và lý tưởng, cùng nhau được đào tạo và tham gia sứ vụ của Chúa, cùng nhau hướng đến mục đích chung là kiến tạo Nước Thiên Chúa với Ngài.

Kế đến là cộng đoàn thương xót, với thái độ cởi mở, lắng nghe, tiếp nhận và bao dung. Trong Nhóm Mười Hai có nhiều thành phần. Có thể Chúa biết rõ những năng lực tích cực nơi họ như lòng khát khao Thiên Chúa, nhiệt huyết phục vụ tha nhân, thái độ chân thành, khả năng hoán cải và phục thiện… Nhưng Ngài cũng biết những khả năng yếu kém và mê muội, bỏ cuộc và bội phản, nghi ngờ và cứng cỏi, tham quyền và ghen tị của họ. Và Ngài chọn gọi họ từ thân phận dở dang ấy. Điều đó cho thấy Chúa không loại trừ ai, nhưng thương xót mời gọi họ tự do bước vào và phục vụ Vương quốc của Ngài.

Hơn nữa, chúng ta lưu ý sự hiện diện của nhóm phụ nữ trong cộng đoàn đầu tiên. Giữa bối cảnh văn hoá và tôn giáo kỳ thị phụ nữ đương thời, việc Chúa quy tụ họ vào đời sống chung trong cộng đoàn là điều rất mới lạ, như thể một cuộc cách mạng vậy. Đây là nhóm phụ nữ rất đặc biệt, tuy tất cả đều có điểm chung là được Chúa trừ quỷ và chữa bệnh, nhưng họ lại khác biệt về xuất thân và địa vị. Có người thuộc thành phần bị xã hội khinh thị như Maria Macđala, nhưng cũng có người thuộc thành phần vị vọng trong xã hội như bà Gioanna, vợ viên quản lý vua Hêrôđê. Cũng có những phụ nữ được nhắc đến như thể vô danh vậy. Chi tiết cần ghi nhận nữa là sự đóng góp tích cực của họ, cả vật chất lẫn tinh thần, cho đời sống cộng đoàn hợp nhất quanh Chúa Giêsu.

Tất cả đều cho thấy Chúa không kỳ thị, nhưng tiếp nhận và thương xót mọi người cũng như mời gọi họ tiếp nhận và thương xót lẫn nhau trong đời sống cộng đoàn, hiệp hành và chia sẻ cùng một đức tin và sứ vụ. Và đó là hình ảnh của Hội Thánh hiệp hành đang được Chúa chuẩn bị và đào tạo. 

 3. Chuyện đời Kitô hữu: hoán cải hiệp hành

Như chúng ta vừa tìm hiểu ở trên, Giáo hội hiệp hành là ước mơ lớn của Thiên Chúa và của dân Chúa hiện nay, là giải pháp cho những lệch lạc do hình thái giáo sĩ trị gây ra. Vì thế, Giáo hội tại Việt Nam cần chung nhịp ước mơ với Thiên Chúa và Hội Thánh toàn cầu.

Vì đời sống dân Chúa tại Việt Nam vẫn còn ít nhiều mang phong cách giáo sĩ trị, nên Kitô hữu Việt Nam càng cần thực hiện cuộc hoán cải hiệp hành, nghĩa là “sự đổi mới trong cách suy nghĩ, hành động và tương quan của cộng đoàn tín hữu…[và] là hành trình chuyển từ độc thoại sang lắng nghe, từ giáo sĩ trị sang đồng trách nhiệm, từ cạnh tranh sang hiệp thông và từ khép kín sang đón nhận sự phong phú của các đặc sủng”.[11]

Như thế, hai bài học cơ bản và cụ thể không thể thiếu cho hành trình hoán cải hiệp hành của mỗi Kitô hữu là nguyên lý tư duy theo “logic và” và nguyên tắc hành động theo “thái độ lắng nghe”. 

Trước tiên là học lối tư duy theo “logic và” trong đời sống tâm linh và mục vụ. Đức Thánh Cha Phanxicô từng khẳng định rằng tư duy công giáo phải là lối tư duy dung hợp theo “logic và”,chứ không thể là tư duy phân cực theo “logic hoặc”. Một người công giáo không thể giản lược mọi thứ vào chỉ một thái cực, như thể thái cực ấy là chân lý tuyệt đối, để đối kháng triệt để với thái cực còn lại, vốn tiên quyết bị kết án là sai lạc. Đó là kiểu tư duy độc tôn, phân cấp con người cách rạch ròi, như trắng hoặc đen, thánh thiện hoặc tội lỗi, cánh hữu hoặc cánh tả, bảo thủ hoặc cấp tiến...^[12]

Vì con người không phải là Thiên Chúa, cũng chưa hoàn toàn được thần hoá, nên không ai là toàn thiện, toàn trắng trong lịch sử. Đừng ai mang mặc cảm tự tôn rằng mình toàn trắng, toàn thiện. Cũng đừng vội vã tôn thờ ai đó là toàn trắng, toàn thiện, là thần thánh. Mỗi người đều có nguy cơ sa ngã về điều dữ.

Vì con người không phải là satan, cũng chưa hoàn toàn bị satan hoá, nên không ai là toàn ác, toàn đen trong lịch sử. Đừng ai mang mặc cảm tự ti rằng mình toàn đen, toàn ác. Cũng đừng vội vã kết án ai đó là toàn đen, toàn ác, là quỷ dữ. Mỗi người đều có cơ may hoán cải hướng về điều lành.

Rõ ràng, con người toàn thiện toàn trắng hoặc toàn ác toàn đen chỉ có trong thế giới ý tưởng. Thực tế, lòng người rất phức tạp, vừa hướng đến sự thiện vì mang hình ảnh Thiên Chúa, vừa nghiêng về sự ác vì chịu ảnh hưởng của nguyên tội. Sự thật là chúng ta chỉ nhìn thấy con người theo dáng vẻ bề ngoài, và rất khó để hiểu thấu nội tâm của họ. Sự thật là lòng người bị pha trộn giữa thiện và ác, giữa trắng và đen. Đức Thánh Cha Phanxicô gọi đó là “màu xám” của lòng người[13].

Dụ ngôn của Chúa Giêsu về “lúa tốt và cỏ lùng” là bài học để chiêm nghiệm (x. Mt 13,24-30. 36-43). Ở đó, chúng ta học nhìn bản thân và tha nhân, không phải theo tư duy phân cực và loại trừ giữa người lúa tốt hoặc người cỏ lùng, nhưng theo tư duy dung hợp và hoán cải, bởi vì lúa tốt và cỏ lùng đồng thời tồn tại trong cõi lòng mỗi chúng ta.   

Tóm lại, để thấm nhuần nguyên lý tư duy theo “logic và” trong đời sống tâm linh và mục vụ cụ thể, Kitô hữu cần:

-        Loại dần khỏi trái tim mình tâm thức phân cấp rạch ròi trắng-đen và kết án loại trừ người khác;

-        Nuôi dưỡng tâm thức dung hợp đầy xót thương và lòng kính trọng đầy kiên nhẫn đối với phẩm giá vô hạn của mỗi người và mọi người, theo tầm nhìn của Thiên Chúa.

Kế đến là học phong cách hành động theo “thái độ lắng nghe”. Vì lòng người tự thân mang “màu xám”, nên không ai có toàn năng để phân định con người cách rạch ròi giữa trắng hoặc đen, thiện hoặc ác, ngoại trừ Thiên Chúa, Đấng toàn năng và toàn thiện, thấu suốt mọi tâm can. Vì phận người tự thân mang “thiểu năng tâm linh”, nên mỗi người đều cần sự trợ lực từ người khác và nhất là từ Thiên Chúa trong hành trình phân định tâm linh và mục vụ. Đó là bí quyết khôn ngoan của thái độ lắng nghe và hiệp hành.

Đức Hồng yMario Grech diễn giải nguyên tắc lắng ngheấy như sau: “Các tín hữu, Giám mục đoàn, Giám mục Rôma: người này lắng nghe người kia; và tất cả cùng lắng nghe Chúa Thánh Thần, ‘Thần Khí sự thật’ (Ga 14,17), để biết Ngài ‘nói gì với các Giáo hội’ (Kh 2,7). Nguyên tắc lắng nghe này là nền tảng cho toàn bộ tiến trình hiệp hành.”^[14]

Vì thế, ngài khuyến khích thái độ lắng nghe lẫn nhau trong lòng Giáo hội: “Chúng ta không được ngại ngùng tham gia thảo luận với nhau: không phải lý lẽ của chúng ta sẽ thuyết phục chúng ta, mà là Chúa Thánh Thần, Đấng dẫn đưa Giáo hội vào chân lý toàn vẹn (x. Ga 16,13).”^[15]

Tóm lại, để thấm nhuần nguyên tắc hành động theo “thái độ lắng nghe” trong đời sống tâm linh và mục vụ cụ thể, Kitô hữu cần:

-        Ý thức rõ ràng mỗi người tự thân không đủ năng lực phân định tâm linh rạch ròi giữa trắng và đen, thiện và ác giữa lòng thế giới đầy phức tạp;

-        Cần lắng nghe lẫn nhau và lắng nghe Chúa Thánh Thần như nguồn trợ lực chính yếu cho hành trình phân định tâm linh hướng về Thiên Chúa, nguồn chân lý và thiện hảo tuyệt đối.

Tạm kết

Nhà văn Pháp, Antoine de Saint-Exupéry, từng nói điều gợi hứng sâu xa như sau: “Nếu bạn muốn đóng một con tàu, đừng tập hợp những người nam và nữ của mình lại để ra lệnh cho họ, hoặc giải thích từng chi tiết về những gì họ phải làm hoặc nơi tìm được mọi thứ cần thiết… Nếu bạn muốn đóng một con tàu, hãy khơi dậy trong trái tim những người nam và nữ của bạn niềm khát khao biển cả!”^[16].

Chúng ta có thể hiểu tương tự về lối sống hiệp hành trong lòng Giáo hội Công giáo Việt Nam. Làm sao mọi thành phần dân Chúa có thể tìm hiểu và thực thi lối sống hiệp hành với nhau, với đồng bào và đồng loại, nếu họ chưa được truyền cảm hứng và khai mở lòng khát khao vẻ đẹp của Hội Thánh hiệp hành, của chính gia đình Thiên Chúa Ba Ngôi, nơi phẩm giá chân thật và hạnh phúc của mỗi người và mọi người đều được yêu quý và kính trọng?

Về vẻ đẹp của Giáo hội hiệp hành, Đức Thánh Cha Phanxicô đã có một lối diễn tả sâu sắc bằng hình ảnh dòng sông hùng vĩ đang vươn mình hoà nhập vào đại dương bao la của tình thương Thiên Chúa. Mỗi chúng ta hãy suy niệm và để cho hình ảnh này lan truyền cảm hứng đến trái tim Kitô hữu của mình:   

“Giống như những dòng sông tự nhiên, được nuôi dưỡng bởi vô số con suối nhỏ và những dòng thác lớn hơn, tiến trình Hiệp hành bắt đầu vào tháng 10.2021 mời gọi tất cả các thành phần, ở cấp cá nhân và cộng đoàn, hội tụ trong một dòng sông hùng vĩ của sự suy tư và đổi mới. Toàn thể dân Chúa đều được mời tham gia vào hành trình đối thoại và hoán cải mang tính hiệp hành sâu sắc.Cũng thế, giống như một lưu vực sông với nhiều phụ lưu lớn nhỏ, Giáo hội là sự hiệp thông của vô số Giáo hội địa phương, các cộng đoàn tu trì và hiệp hội được nuôi dưỡng bởi cùng một nguồn nước. Mỗi nguồn mang đến sự đóng góp độc đáo và bất khả thay thế của mình, cho đến khi tất cả cùng nhau chảy vào đại dương bao la của tình yêu thương xót của Thiên Chúa. Giống như một dòng sông là nguồn sống cho môi trường xung quanh, Giáo hội hiệp hành cũng phải là nguồn sống cho ngôi nhà chung và tất cả cư dân trong đó. Và giống như cách mà một dòng sông mang lại sự sống cho mọi loại động vật và thực vật, một Giáo hội hiệp hành phải mang lại sự sống bằng cách gieo trồng công lý và hòa bình ở mọi nơi mà Giáo hội hiện diện.”^[17]

 

Tháng 10/2026

Lm. Phaolô Nguyễn Thành Sang