DẦU TRONG ĐÈN VÀ LỜI TRONG TIM:
TỈNH THỨC TRƯỚC NGƯỠNG CỬA VĨNH HẰNG
Lm. Louis Huỳnh Thanh Tân
Tổng Linh Hướng GĐPTTTCG Gp. Mỹ Tho
(WGPMT) Lạy Chúa, khi đứng bên những phần mộ, xin cho chúng con biết tỉnh thức trước sự mong manh của đời tạm, để không bao giờ sống hời hợt hay ỷ lại vào người khác.
DẪN NHẬP: KHOẢNG LẶNG BÊN NHỮNG PHẦN MỘ CUỐI NĂM
Những ngày cuối tháng Mười Một luôn mang theo một tiết trời se lạnh rất riêng của đất trời giao mùa. Đó là những ngày cuối cùng của Tháng Các Linh Hồn, cũng là thời khắc Giáo Hội chuẩn bị khép lại một chu kỳ Năm Phụng Vụ và kết thúc hành trình Năm Mục Vụ 2026[1]. Khi những ngọn nến nơi nghĩa trang dần tàn sau bao ngày kinh nguyện cho người đã khuất, lòng người dường như cũng lắng lại trước câu hỏi cốt lõi nhất của kiếp nhân sinh: Ta đang sống cuộc đời này như thế nào, và ta đang mang theo hành trang gì cho ngày sau hết?
Giữa không gian tĩnh mịch của đất thánh, khi ngồi lặng lẽ bên phần mộ của người anh Hai (các anh chị em) đã nằm xuống chưa lâu và phần mộ của người Mẹ hiền (các bậc sinh thành) đã yên nghỉ qua năm tháng, những chân lý quen thuộc trong Tin Mừng bỗng trở nên sống động, sắc bén và chạm sâu vào từng thớ thịt, trí óc của tâm hồn. Trước các phần mộ im lìm, mọi ồn ào của cuộc mưu sinh bỗng lùi xa, nhường chỗ cho hai lời cảnh tỉnh đầy yêu thương từ chính Trái Tim Chúa Giêsu: bình dầu dự phòng của người trinh nữ khôn ngoan và tiếng nói của Môsê cùng các Ngôn Sứ vang lên từ cõi vĩnh hằng.
PHẦN I: BÊN MỘ ANH CHỊ EM – MỘT CUỘC ĐỜI DUY NHẤT VÀ BÌNH DẦU DỰ PHÒNG
1. Tính duy nhất và bất khả thay thế của mỗi kiếp người
Ngồi bên phần mộ anh anh chị em, nhìn tấm bia đá khắc tên tuổi và ngày tháng khép lại một hành trình trần thế, một sự thật phũ phàng nhưng đầy nhân bản hiện lên rõ mồn một: mỗi người chỉ có một cuộc đời để sống, và không ai có thể sống giùm cho ai cả. Khi còn sống, anh em trong nhà có thể đỡ đần nhau gánh nặng cơm áo, có thể chia sẻ cho nhau từng chén cơm manh áo, thậm chí có thể gánh thay nhau những nhọc nhằn thường nhật. Nhưng khi cánh cửa sự chết khép lại, mỗi linh hồn đều phải một mình bước qua ngưỡng cửa ấy để đối diện với Đấng Tạo Hóa[2].
Trong thời đại công nghệ hôm nay, con người quen với việc “ủy thác” và “chia sẻ”: công việc có thể thuê người làm thay, dữ liệu có thể sao lưu trên đám mây, thậm chí nhiều suy nghĩ cũng được giao phó cho trí tuệ nhân tạo. Chính thói quen ấy dễ ru ngủ chúng ta trong một ảo tưởng nguy hiểm rằng đời sống thiêng liêng cũng có thể dựa dẫm vào lòng đạo đức của cha mẹ, của người bạn đời hay của cộng đoàn. Các phần mộ của người thân nhắc nhở từng đoàn viên Gia đình Phạt tạ Thánh Tâm rằng: đức tin không phải là tài sản thừa kế tự động, và ân sủng không thể vay mượn vào giờ sau hết.
2. Dụ ngôn Mười Trinh Nữ: Đừng nhầm lẫn giữa “ngọn đèn” và “bình dầu”
a. Khi tất cả đều ngủ thiếp đi trong đêm tối cuộc đời
Tâm tình bên phần mộ anh chị em dẫn lối tâm trí trở về với dụ ngôn Mười Trinh Nữ trong Tin Mừng theo thánh Mátthêu (Mt 25,1–13). Một chi tiết rất đỗi thực tế và đầy cảm thông của Chúa Giêsu là: “Vì chàng rể đến muộn, nên các cô đều thiếp đi, rồi ngủ cả” (Mt 25,5)[3]. Cả năm cô khôn ngoan lẫn năm cô khờ dại đều mệt mỏi, đều thiếp đi giữa đêm khuya thanh vắng của cuộc đời. Giấc ngủ ấy là hình ảnh của những giới hạn phận người, là sự tất yếu của kiếp sống hữu hạn trước ngưỡng cửa cái chết. Chúa không trách các cô vì đã ngủ thiếp đi; Ngài chỉ phân định sự khôn ngoan và khờ dại qua một chi tiết nhỏ bé nhưng mang tính quyết định: mang theo bình dầu dự phòng.
“Bấy giờ các trinh nữ ấy đều thức dậy, và sửa soạn đèn. Các cô khờ dại nói với các cô khôn ngoan rằng: ‘Xin các chị cho chúng em chút dầu, vì đèn của chúng em sắp tắt rồi.’ Các cô khôn ngoan đáp: ‘Sợ không đủ cho chúng em và các chị đâu, các chị ra hàng mà mua lấy thì hơn.’” (Mt 25,7–9)
b. Bình dầu dự phòng là gì đối với đoàn viên Thánh Tâm?
Lời từ chối của năm cô khôn ngoan nghe qua tưởng chừng rất lạnh lùng, thiếu bác ái: “Sợ không đủ cho chúng em và các chị đâu”. Nhưng thánh Augustinô đã giải thích sâu sắc rằng đó không phải là sự ích kỷ, mà là bản chất bất khả chuyển nhượng của lương tâm và công phúc cá nhân trước tòa Chúa[4]. Cây đèn ai cũng có thể cầm trên tay: đó là “tấm Thẻ” đoàn viên, là chiếc huy hiệu Thánh Tâm đeo trên ngực áo, là những buổi đọc kinh tối thứ Sáu đầu tháng hay những lần tham dự nghi thức bên ngoài. Nhưng bình dầu dự phòng chính là phần đời sống nội tâm âm thầm mà không ai nhìn thấy: là lòng mến Chúa thật sự, là những hy sinh nhẫn nhịn trong gia đình, là sự tha thứ khi bị xúc phạm, và là những việc bác ái lặng lẽ tự nguyện vì danh Thánh Tâm Chúa Giêsu.
Nếu chỉ có cây đèn hình thức mà thiếu bình dầu nội tâm, ngọn lửa đạo đức của chúng ta sẽ bùng lên rất nhanh trong những ngày lễ hội rộn ràng, nhưng cũng sẽ lụi tắt rất mau khi cơn gió thử thách, bệnh tật hay cái chết ập đến. Không ai có thể san sẻ bình dầu ấy cho ta vào phút lâm chung, bởi chính ta phải tự tay chắt chiu từng giọt dầu ân sủng ngay trong từng ngày sống hôm nay.
PHẦN II: BÊN PHẦN MỘ ĐẤNG SINH THÀNH – LẮNG NGHE MÔSÊ VÀ CÁC NGÔN SỨ KHI CÒN THỜI GIAN
1. Tình mẫu tử và lời nhắn nhủ từ cõi bên kia
Rời phần mộ anh chị em, bước chân lại dừng bên phần mộ của đấng sinh thành. Nếu phần mộ người anh chị em gợi lên ý thức về trách nhiệm cá nhân trước cái chết, thì phần mộ của đấng sinh thành lại đánh thức một nỗi khắc khoải khác: tình thương của người đi trước dành cho những người còn ở lại. Cả cuộc đời Mẹ đã tảo tần, đã dạy dỗ, đã nhắc nhở con cháu biết kính Chúa yêu người. Nay Mẹ đã nằm xuống, tiếng nói thân thương của Mẹ không còn vang lên nơi mái nhà xưa nữa. Nhưng từ trong sự thinh lặng của lòng đất, dường như Mẹ vẫn đang khao khát điều mà người phú hộ trong dụ ngôn của Chúa Giêsu từng khẩn khoản van xin tổ phụ Ápraham cho năm người anh em còn sống trên trần gian (x. Lc 16,27–28).
Người giàu có trong Tin Mừng Luca nghĩ rằng chỉ cần có một người từ cõi chết hiện về, một phép lạ phi thường xảy ra, thì gia đình ông sẽ lập tức ăn năn hối cải. Đó cũng là tâm lý phổ biến của con người thời đại hôm nay: chúng ta thường đi tìm những dấu lạ giật gân, những hiện tượng siêu nhiên kỳ bí, mà lại thờ ơ trước những lời dạy dỗ bình dị mỗi ngày của Hội Thánh.
2. “Chúng đã có Môsê và các Ngôn Sứ, thì hãy nghe lời các vị ấy”
“Ông Ápraham đáp: ‘Chúng đã có Môsê và các Ngôn Sứ, thì hãy nghe lời các vị ấy.’ Người đó nói: ‘Thưa tổ phụ Ápraham, không đâu, nhưng nếu có người từ cõi chết đến với chúng, thì chúng sẽ ăn năn.’ Ông Ápraham bảo người ấy: ‘Nếu Môsê và các Ngôn Sứ mà chúng còn chẳng chịu nghe, thì người chết có sống lại, chúng cũng chẳng chịu tin.’” (Lc 16,29–31)
a. Sự đủ đầy của Lời Chúa trong đời sống thường nhật
Câu trả lời của tổ phụ Ápraham như một tiếng sét giáng vào sự chần chừ của lòng người. Thiên Chúa không cần phải gửi thêm một sứ giả nào từ cõi chết trở về để đánh thức chúng ta, bởi lẽ tất cả những gì cần thiết cho ơn cứu độ đều đã được mặc khải trọn vẹn nơi Lời Chúa và giáo huấn của Hội Thánh[5]. “Môsê và các Ngôn Sứ” hôm nay chính là quyển Kinh Thánh đặt trên kệ sách gia đình, là bài Tin Mừng vang lên mỗi ngày Chúa Nhật, là lời khuyên bảo chân thành của vị chủ chăn, là những giờ chia sẻ Lời Chúa trong sinh hoạt đoàn thể.
b. Sự chai lì của đôi tai giữa thế giới bội thực thông tin
Đức Thánh Cha Phanxicô đã từng nhiều lần cảnh báo về một căn bệnh thiêng liêng của con người hiện đại: sự phân tâm triền miên và thái độ thờ ơ trước Lời Chúa giữa biển thông tin ồn ào[6]. Mỗi ngày, chúng ta có thể dành hàng giờ đồng hồ để lướt mạng xã hội, nghe đủ mọi thứ tin tức trên đời, nhưng lại không dành nổi mười phút tĩnh lặng để lắng nghe tiếng Chúa nói qua một đoạn Tin Mừng. Nếu ngay cả Lời Hằng Sống đang ở ngay tầm tay mà ta còn từ chối lắng nghe, thì dẫu người thân yêu từ cõi chết có hiện về, trái tim khép kín của ta cũng sẽ tìm cách lý giải để khước từ sự hoán cải.
PHẦN III: SUY TƯ MỤC VỤ CHO ĐOÀN VIÊN GIA ĐÌNH PHẠT TẠ THÁNH TÂM CUỐI NĂM 2026
1. Sống tinh thần Đền Tạ bằng việc chuẩn bị “bình dầu” mỗi ngày
Là những đoàn viên Gia đình Phạt tạ Thánh Tâm Chúa Giêsu, chúng ta được mời gọi chiêm ngắm Trái Tim bị đâm thâu của Chúa để đền tạ những xúc phạm của thế gian và cầu nguyện cho phần rỗi các linh hồn[7]. Khi khép lại Tháng Các Linh Hồn và bước sang những ngày cuối cùng của Năm Phụng Vụ 2026, việc đền tạ thiết thực nhất không nằm ở những lời hứa hẹn lớn lao, nhưng nằm ở ba việc cụ thể để đổ đầy bình dầu cho chính mình:
Thứ nhất, thanh luyện động lực sống đạo: Tự vấn xem mình đi lễ, đọc kinh, sinh hoạt đoàn thể là vì thói quen, vì nể nang hay thật sự vì lòng yêu mến Thánh Tâm Chúa. Hãy biến mỗi việc bổn phận nhỏ bé trong gia đình – một bữa cơm ấm áp, một lời nhịn nhục vợ chồng, một sự kiên nhẫn với con cái – thành những giọt dầu tinh tuyền dâng lên Chúa.
Thứ hai, đặt Lời Chúa làm trung tâm của nếp nhà: Đừng để quyển Tin Mừng phủ bụi. Hãy để “Môsê và các Ngôn Sứ” lên tiếng trong giờ kinh tối gia đình. Khi đứng trước một quyết định khó khăn hay một mâu thuẫn trong nhà, hãy tập thói quen hỏi: “Chúa Giêsu muốn gia đình con hành xử thế nào trong hoàn cảnh này?”
Thứ ba, sống tình liên đới với người sống lẫn kẻ khuất: Cầu nguyện cho các linh hồn nơi luyện ngục không phải là một nghi thức mê tín để mua sự bình an, mà là hành động của tình yêu vượt qua ranh giới sự chết. Đồng thời, hãy yêu thương và nâng đỡ những người thân đang còn sống bên cạnh ta, đừng đợi đến khi họ nằm dưới nấm mồ lạnh lẽo mới thốt lên lời hối tiếc muộn màng.
2. Gợi ý chia sẻ trong buổi sinh hoạt đoàn thể
Để bài suy niệm này trở thành nhịp cầu đối thoại huynh đệ trong buổi họp mặt cuối năm 2026 của Gia đình Phạt tạ Thánh Tâm, xin gợi mở ba câu hỏi để quý đoàn viên cùng nhau chia sẻ:
1. Khi nghĩ đến thực tại “không ai sống giùm ai trước tòa Chúa”, điều gì trong lối sống hiện tại khiến tôi cảm thấy mình cần phải thay đổi ngay hôm nay để bình dầu của tôi không bị cạn?
2. Trong gia đình tôi, tiếng nói của “Môsê và các Ngôn Sứ” (Lời Chúa và giáo huấn Hội Thánh) đang chiếm vị trí nào so với tiếng ồn của điện thoại, mạng xã hội và những lo toan vật chất?
3. Khép lại năm mục vụ 2026, tôi muốn dâng lên Thánh Tâm Chúa Giêsu một quyết tâm cụ thể nào để đời sống gia đình và việc đền tạ của tôi thực sự sinh hoa kết trái?
LỜI NGUYỆN KẾT
Lạy Trái Tim Cực Thánh Chúa Giêsu, chúng con tạ ơn Chúa vì một năm hồng ân sắp khép lại với biết bao thăng trầm vui buồn của kiếp người. Đứng bên phần mộ của những người thân yêu đã ra đi trước chúng con, xin cho chúng con biết tỉnh thức trước sự mong manh của đời tạm, để không bao giờ sống hời hợt hay ỷ lại vào người khác. Xin đổ đầy bình dầu ân sủng và lòng mến vào tâm hồn mỗi đoàn viên Gia đình Phạt tạ Thánh Tâm chúng con, và mở rộng đôi tai tâm hồn chúng con để luôn biết lắng nghe Lời Chúa dạy bảo mỗi ngày.
Xin Thánh Tâm Chúa đón nhận anh chị em, đấng sinh thành của chúng con cùng tất cả các linh hồn đã qua đời vào hưởng ánh sáng tôn nhan Chúa muôn đời, và giữ gìn các gia đình chúng con luôn hiệp nhất, bình an trong tình yêu của Chúa. Amen.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Kinh Thánh Trọn Bộ: Cựu Ước và Tân Ước. Bản dịch của Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ. Hà Nội: Nxb. Tôn Giáo, 2011. (Các bản văn trích dẫn: Mt 25,1–13; Lc 16,19–31).
2. Công đồng Chung Vaticanô II. Hiến chế Tín lý về Mặc khải Thiên Chúa (Dei Verbum), ngày 18 tháng 11 năm 1965. Bản dịch tiếng Việt của Giáo Hoàng Học Viện Thánh Piô X Đà Lạt.
3. Giáo Hội Công Giáo. Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo (Catechismus Catholicae Ecclesiae). Bản dịch tiếng Việt của Hội đồng Giám mục Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Tôn Giáo, 2010, các số 1020–1032.
4. Đức Giáo Hoàng Piô XI. Thông điệp Miserentissimus Redemptor (Về việc đền tạ chung đối với Thánh Tâm Chúa Giêsu), ban hành ngày 08 tháng 5 năm 1928. Acta Apostolicae Sedis (AAS) 20 (1928), tr. 165–178.
5. Đức Thánh Cha Phanxicô. Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng (Evangelii Gaudium), ban hành ngày 24 tháng 11 năm 2013. Bản dịch tiếng Việt của Ủy ban Loan báo Tin Mừng trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Tôn Giáo, 2014.
6. Thánh Augustinô thành Hippo. Bài giảng 93 (Sermo 93: De decem virginibus – Về mười trinh nữ), trong J.-P. Migne (chủ biên), Patrologia Latina (PL), tập 38, cột 573–580. Paris, 1841.
7. Hội đồng Giám mục Việt Nam. Thư Chung của Hội đồng Giám mục Việt Nam gửi Cộng đồng Dân Chúa định hướng mục vụ giai đoạn 2025–2028 (Hướng tới kỷ niệm 500 năm Tin Mừng đến Việt Nam vào năm 2033).
[1] Theo định hướng mục vụ của Hội đồng Giám mục Việt Nam giai đoạn 2025–2028, năm 2026 tiếp nối tinh thần hiệp thông, tham gia và sứ vụ, mời gọi mỗi tín hữu sống căn tính môn đệ thừa sai ngay trong lòng gia đình và xã hội.
[2] Xem Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo (GLHTCG), số 1021–1022: “Sự chết đặt dấu chấm hết cho đời sống con người như là thời gian mở ra để đón nhận hoặc từ chối ân sủng Thiên Chúa được biểu lộ nơi Đức Kitô... Mỗi người nhận được trong linh hồn bất tử của mình phần thưởng vĩnh cửu ngay từ lúc chết, trong một cuộc phán xét riêng”.
[3] Các bản văn Kinh Thánh tiếng Việt trong bài viết được trích dẫn theo bản dịch của Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ (Nxb. Tôn Giáo).
[4] Thánh Augustinô, Bài giảng 93 (Sermo 93, 7–8), trong Patrologia Latina (PL) 38, 576–577: Ngài giải thích “dầu” chính là niềm vui nội tâm của một lương tâm ngay thẳng và lòng bác ái chân thành; không ai có thể cho người khác lương tâm của chính mình.
[5] Công đồng Vaticanô II, Hiến chế Tín lý về Mặc khải Thiên Chúa (Dei Verbum), số 4 & 21: Đức Kitô là sự viên mãn của toàn bộ mặc khải, và Hội Thánh luôn tôn kính Thánh Kinh như chính Thánh Thể Chúa.
[6] Đức Thánh Cha Phanxicô, Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng (Evangelii Gaudium), số 146–151: Ngài nhấn mạnh việc lắng nghe Lời Chúa đòi hỏi một tâm hồn tĩnh lặng, khiêm tốn và sẵn sàng để Lời chất vấn đời sống thực tế của mình.
[7] Đức Giáo Hoàng Piô XI, Thông điệp Miserentissimus Redemptor (Về việc đền tạ chung đối với Thánh Tâm Chúa Giêsu), ngày 08/5/1928, số 6–13: Ngài dạy rằng tinh thần đền tạ đích thực hệ tại ở việc kết hợp hy sinh đời sống hằng ngày với hy lễ của Đức Kitô.
