Giáo hội tiếp tục cất cao tiếng nói bằng việc loan báo Tin Mừng

Chuyển ngữ từ L’Osservatore Romano – 29 tháng 9 năm 2026

“Tôi cảm thấy mình được chúc phúc rất nhiều vì đã có đặc ân viếng thăm nước Pháp, nhất là để khích lệ những người trẻ.”

Chúng tôi công bố, trong bản dịch tiếng Ý, bản ghi lại cuộc trò chuyện của Đức Lêô XIV với tám mươi nhà báo đã đồng hành cùng ngài trong chuyến tông du bốn ngày tại Pháp. Cuộc trò chuyện diễn ra trên chuyến bay trở về từ Metz tới Roma vào tối thứ Hai, ngày 28 tháng 9 năm 2026.

Matteo Bruni, Giám đốc Phòng Báo chí Tòa Thánh

— Kính thưa Đức Thánh Cha, chào buổi tối. Xin cảm ơn ngài về những ngày vừa qua, cảm ơn ngài về chuyến đi rất dày đặc này. Đây chắc chắn là một chuyến đi được mong đợi từ lâu, một chuyến đi đã mang lại niềm vui lớn cho rất nhiều người Pháp nhờ sự hiện diện và những lời của ngài. Tôi nghĩ rằng những lời ấy cũng đã chạm đến những chiều sâu trong tâm hồn người dân Pháp. Và tôi cũng nghĩ rằng chúng đã làm cho rất nhiều người Công giáo, rất nhiều Kitô hữu cảm thấy vui mừng vì được củng cố trong đức tin. Có lẽ trước hết, chính ngài có thể chia sẻ với chúng tôi ngài đã cảm nhận chuyến đi này như thế nào.

Đức Thánh Cha Lêô XIV

Tôi sẽ bắt đầu bằng tiếng Anh. Sau đó, nếu quý vị cần bản dịch, chúng tôi có thể hỗ trợ.

Trước hết, một lần nữa xin cảm ơn quý vị về công việc đã thực hiện. Tôi nghĩ rằng quý vị đã khá bận rộn trong bốn ngày vừa qua; theo một nghĩa nào đó, đây là một chương trình hết sức dày đặc.

Bốn ngày này thực sự tràn đầy phúc lành. Tôi có thể nói gần như là những phép lạ, đặc biệt là khoảng thời gian ở Lourdes, khi cùng bước đi và đồng hành với biết bao người bệnh tật và đau khổ, đồng thời chứng kiến ân sủng của sự hiện diện của Thiên Chúa, được biểu lộ dưới rất nhiều hình thức khác nhau, chạm đến trái tim con người, biến đổi đời sống của họ và — dùng lại một cách diễn đạt mà tôi đã nhắc tới ở đó — trả lại phẩm giá cho người bệnh, người cao tuổi và những người bị gạt ra bên lề trong một số thành phần của xã hội.

Vì thế, trong bốn ngày này đã có rất nhiều dấu chỉ, rất nhiều cách biểu đạt và rất nhiều biểu tượng. Cá nhân tôi cảm thấy mình được chúc phúc rất nhiều vì đã có đặc ân viếng thăm nước Pháp, nhất là để khích lệ những người trẻ, những người đương nhiên đang đi tìm kiếm một điều gì đó.

Điều ấy thể hiện rất rõ tại sân vận động vào buổi tối, với 80.000 người trẻ từ khắp nước Pháp, với lòng nhiệt thành, niềm vui và cảm thức hy vọng mà họ đã truyền đi; nhưng trên hết, theo tôi, chính là niềm hy vọng mà họ đã đón nhận và rồi có thể chia sẻ với những người khác.

Trong rất nhiều điều chúng ta đã cử hành và trải nghiệm trong bốn ngày vừa qua, tôi có thể nói rằng đó là một vài điểm nổi bật. Tôi không muốn loại trừ những điều khác, nhưng những khoảnh khắc ấy thực sự rất có ý nghĩa. Tôi rất vui vì quý vị đã đồng hành với tôi trong chuyến đi này. Và bây giờ, nếu quý vị có câu hỏi.

Về các vụ lạm dụng tính dục trong Giáo hội

Cyriac Zeller, hãng truyền thông Pháp I-Media

— Kính thưa Đức Thánh Cha, chào buổi tối. Hôm qua, trong một cuộc họp báo, những nạn nhân mà ngài đã gặp nói với chúng tôi rằng ngài đã nhìn nhận bản chất mang tính hệ thống của tình trạng lạm dụng tính dục trong Giáo hội. Có thật như vậy không? Ngài có thể giải thích lập trường của ngài về vấn đề này không? Ngài có cho rằng lạm dụng tính dục trong Giáo hội mang tính hệ thống không?

Đức Thánh Cha Lêô XIV

Tôi xin nói thế này, không phải để phủ nhận lời của bất cứ ai, bởi vì tôi cho rằng điều này rất quan trọng.

Trước hết, tôi muốn làm rõ rằng trong cuộc gặp với bảy nạn nhân ấy, tôi đã xin họ giúp tôi chuyển đến những nạn nhân khác sự sẵn sàng — của cá nhân tôi và của Giáo hội — trong việc lắng nghe họ và đồng hành với họ trên hành trình chữa lành, nhìn nhận nỗi đau đã gây ra trong cuộc đời họ do những hoàn cảnh lạm dụng.

Nhiều người trong số họ đã nói về tình trạng lạm dụng mang tính hệ thống. Cá nhân tôi muốn diễn đạt theo một cách khác, mặc dù tôi cũng đã nói đến một số tổ chức trong Giáo hội mà đôi khi, có thể nói, đã hành động theo một cơ chế mang tính lạm dụng.

Nhưng tôi nghĩ cần phải có sự phân biệt này. Lạm dụng tính dục trước hết là một vấn đề của con người. Khi nó xảy ra trong Giáo hội, nó thực sự mang thêm một chiều kích khác, bởi vì đời sống đức tin của con người bị tổn thương sâu sắc, thậm chí đôi khi bị phá hủy.

Giáo hội có một trách nhiệm đặc biệt trong việc đồng hành và giúp họ tìm kiếm sự chữa lành. Theo nghĩa ấy, tôi đã trao đổi với họ về việc Giáo hội, theo một nghĩa nào đó, bị nhìn nhận là có trách nhiệm; nhưng đồng thời tôi cũng nghĩ rằng Giáo hội có một vai trò rất quan trọng trong việc giúp họ tìm được sự chữa lành.

Về bảo vệ sự sống, trợ tử và nguyên tắc thế tục tại Pháp

Xavier Le Normand, tạp chí Pháp Le Pèlerin

— Kính thưa Đức Thánh Cha, trước hết xin cảm ơn ngài về chuyến tông du tại Pháp. Trong bốn ngày, đất nước chúng tôi đã sống trong bầu khí phấn khởi chung do chuyến viếng thăm của ngài đem lại. Ở Pháp, đó quả là một thành tựu đáng kể! Khẩu hiệu của chuyến tông du là “Để thế gian được sống”. Chủ đề chăm sóc cuối đời đã nhiều lần xuất hiện trong các bài phát biểu của ngài. Tôi đặc biệt nghĩ đến bài phát biểu tại Điện Élysée và tại Lourdes, khi ngài nói rằng điều hợp pháp không nhất thiết là điều luân lý — một ám chỉ rõ ràng đến việc trợ tử gần đây đã được hợp pháp hóa tại Pháp. Tại Pháp cũng có nguyên tắc laïcité, nghĩa là sự phân tách giữa tôn giáo và chính trị. Ngài có cho rằng khi vấn đề đủ quan trọng, khi điều đang bị đặt lên bàn cân đủ lớn, ranh giới ấy phải được vượt qua nhân danh tính tối thượng của lương tâm hay không? Và nếu thế, liệu ngài có vượt qua ranh giới đó không?

Đức Thánh Cha Lêô XIV

Cảm ơn câu hỏi của ông. Tôi có thể nói rằng, xét theo quan niệm của Giáo hội về sự phân biệt giữa Giáo hội và chính trị, hay giữa Giáo hội và Nhà nước, tôi đã không vượt qua ranh giới ấy.

Tôi mời ông đọc hoặc đọc lại Magnifica humanitas, trong phần đầu, đặc biệt hai chương đầu, nơi tôi nói về Học thuyết Xã hội của Giáo hội. Tôi khẳng định rằng khi Giáo hội nói về việc bảo vệ sự sống, khi Giáo hội bàn đến những vấn đề thuộc Học thuyết Xã hội, thì Giáo hội không can dự vào chính trị, nhưng đang áp dụng Tin Mừng vào đời sống con người.

Có thể có những chính trị gia, dù thuộc cánh tả hay cánh hữu, cho rằng tôn giáo chỉ nên nằm trong phạm vi riêng tư: cứ để người dân tự làm điều họ muốn, còn Nhà nước phải đứng tách biệt.

Nhưng thực tế là khi đến Pháp, tôi đến chủ yếu để rao giảng Tin Mừng, rao giảng Tin Vui, tái khẳng định điều chính Đức Giêsu Kitô đã nói: “Thầy là Đường, là Sự Thật và là Sự Sống”, và vì thế là công bố sự thật mà Đức Giêsu trao ban cho chúng ta.

Bảo vệ sự sống là một chủ đề mà, như tất cả quý vị đều biết, Giáo hội giảng dạy và tin tưởng cách sâu xa. Dĩ nhiên, tôi biết rằng tại Pháp gần đây đã thông qua một đạo luật, và ở nhiều quốc gia châu Âu cũng như những nơi khác trên thế giới đang có những cuộc tranh luận về các vấn đề cuối đời.

Nhưng tôi đang ở một nơi đặc biệt như Lourdes, nơi con người đi tìm một điều sâu xa hơn và cố gắng hiểu rằng cuộc đời của họ, ngay cả giữa bệnh tật, khuyết tật hay những đau đớn dưới nhiều hình thức khác nhau, vẫn có ý nghĩa.

Giáo hội, chính nhờ Đức Giêsu, muốn ở gần những con người ấy và khẳng định những giá trị mà, theo tôi, chính sự sống hàm chứa đối với tất cả chúng ta.

Vì thế, nếu người ta gọi đó là chính trị, thì tôi đã “làm chính trị”; nhưng không phải để can thiệp vào chính trị Pháp. Tôi làm điều ấy để giảng dạy những gì Giáo hội thực sự tin tưởng.

Về khủng hoảng nhà ở và “văn hóa loại trừ”

Íñigo Domínguez, El País

Nhà báo đề cập trường hợp Mari Carmen, một phụ nữ 87 tuổi khuyết tật ở Madrid bị đuổi khỏi nhà vì không đủ khả năng trả tiền thuê sau khi tiền thuê bị tăng gấp năm lần. Ông đặt câu hỏi về cuộc khủng hoảng nhà ở tại châu Âu và nhiều nơi trên thế giới, nơi đầu cơ bất động sản đang đẩy người dân ra khỏi các thành phố và khiến người trẻ ngày càng khó có khả năng sở hữu hoặc thuê nhà.

Đức Thánh Cha Lêô XIV

Tôi nghĩ đây là một ví dụ điển hình cho thấy Giáo hội, với tư cách một cộng đoàn, hoặc chúng ta, với tư cách những con người sống trong cộng đồng — kể cả những người không có đức tin — phải tìm kiếm những giải pháp công bằng hơn để những trường hợp như vậy không xảy ra.

Tôi không biết cụ thể trường hợp mà ông nói tới, nhưng dường như đó là một tình huống mà hàng xóm, cộng đồng, giáo xứ, giáo phận hay Nhà nước cần phải can thiệp và tự hỏi: Làm sao một chuyện như thế lại có thể xảy ra?

Vấn đề gì trong hệ thống lại cho phép một người phụ nữ cao tuổi, lại còn khuyết tật hoặc đang gặp những khó khăn khác, có thể bị đẩy ra khỏi chính căn nhà của mình?

Giáo hội nói rất nhiều về hiện tượng gạt con người ra bên lề và cũng nói nhiều về công lý. Giáo hội mời gọi, cổ võ và cố gắng đánh thức trong tất cả mọi người khả năng đáp lại với một ý thức nhân bản lớn hơn, biết thực sự nhạy cảm trước nỗi đau và sự đau khổ của người khác.

Vấn đề nhà ở hiện tồn tại tại nhiều quốc gia. Một giáo xứ, một giáo phận hay ngay cả Giáo hội cũng không thể tự mình giải quyết vấn đề này.

Nhưng tôi nghĩ ở đây có một thách đố rất lớn. Có lẽ chúng ta cũng phải yêu cầu các nhà lãnh đạo chính trị và giới hữu trách tìm kiếm giải pháp. Bởi vì hiện tượng này rõ ràng đang gia tăng, và thường chúng ta chỉ phản ứng khi tình trạng khẩn cấp đã xảy ra. Điều cần thiết là phải hiểu nguyên nhân mang tính hệ thống của vấn đề này thực sự là gì và chúng ta có thể trợ giúp như thế nào.

Về chiến tranh, tái vũ trang, Nga và Ukraina

Manuela Tulli, hãng thông tấn Ý ANSA

Nhà báo nhắc lại những lời Đức Thánh Cha nói trong chuyến đi về sự cần thiết của đối thoại, về “ảo tưởng của việc tái vũ trang”, đồng thời về lòng can đảm chấp nhận những từ bỏ và hy sinh vì thiện ích cao hơn là hòa bình. Bà hỏi những hy sinh ấy có nghĩa gì trong bối cảnh chiến tranh Nga–Ukraina, và làm thế nào có thể đối thoại với một quốc gia đang tấn công, ném bom và đe dọa Ukraina cũng như các quốc gia châu Âu khác.

Đức Thánh Cha Lêô XIV

Điều đầu tiên cần nhấn mạnh là các nguyên tắc của Học thuyết Xã hội của Giáo hội, theo đó chúng ta không muốn cổ võ bạo lực, thù hận, vũ trang và những nguy cơ đang hiện diện trong thế giới hôm nay, bao gồm cả những nguy cơ xuất phát từ một số nhà lãnh đạo quốc gia đang bắt đầu nói trở lại về vũ khí hạt nhân và những cuộc chiến ngày càng hủy diệt hơn, đặc biệt xét đến vấn đề sự sống con người.

Việc tiếp tục vũ trang và tiếp tục chi tiêu cho nền công nghiệp quân sự khủng khiếp ấy đã kéo dài trong nhiều thập niên. Chỉ một số rất ít người đang trở nên cực kỳ giàu có nhờ một ngành công nghiệp thúc đẩy chiến tranh.

Trong khi đó, với hàng tỷ và hàng tỷ euro hay đô la ấy, người ta có thể giải quyết những vấn đề như nạn đói trên thế giới, nhà ở, thất nghiệp, v.v.

Mọi người đều đang tìm kiếm một tiếng nói có khả năng đưa ra một con đường khác thay vì tiếp tục chi tiêu nhiều hơn cho vũ khí, bởi điều đó chỉ làm gia tăng thêm căng thẳng và có thể dẫn tới sự bùng phát của một cuộc chiến khác, một cuộc xung đột khác.

Chúng ta thấy rằng bạo lực, cũng như việc các cường quốc luôn tìm cách áp đặt mọi thứ bằng sức mạnh thay vì đối thoại và thúc đẩy thương lượng về những khác biệt tất nhiên vẫn có thể tồn tại, đang đưa chúng ta ngày càng đến gần hơn với một cuộc chiến, hay nhiều cuộc chiến, như những xung đột mà chúng ta thấy trong thế giới hôm nay.

Tôi không biết người khác nghĩ thế nào, và vấn đề ở đây không phải là chúng ta có đang làm chính trị hay không. Nhưng một tiếng nói cố gắng bảo vệ những giá trị như phẩm giá con người, tầm quan trọng của sự sống, khả năng chi tiêu nhiều hơn cho y tế và giáo dục và ít hơn cho vũ khí — tôi tin rằng Giáo hội có trách nhiệm thúc đẩy những giá trị ấy.

Giáo hội phải không ngừng mời gọi các nhà lãnh đạo, như những nhà lãnh đạo Nga và Ukraina cũng như các quốc gia khác, hãy đến, ngồi lại với nhau bên bàn đối thoại, và tìm cách giải quyết các vấn đề mà không tiếp tục những cuộc chiến tranh mà đến nay không còn ý nghĩa nữa.

Theo nghĩa đó, Giáo hội tiếp tục cất cao tiếng nói. Chúng ta không thể ép buộc bất kỳ ai. Đôi khi dường như tiếng nói ấy chẳng mang lại kết quả gì. Nhưng chúng ta sẽ tiếp tục lên tiếng, tiếp tục mời gọi và tiếp tục loan báo Tin Mừng.

Về trí tuệ nhân tạo và nguy cơ đối với nhân loại

Justin McLellan, National Catholic Reporter

— Kính thưa Đức Thánh Cha, tại Paris, ngài đã nói về nhu cầu khẩn cấp phải có một sự phân định luân lý đối với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Sau nhiều cuộc tấn công mạng được thực hiện bởi các tác nhân AI ngoài vòng kiểm soát, một số nhà lãnh đạo công nghệ cảnh báo rằng công nghệ này có thể hủy diệt thế giới. Ngài lo ngại đến mức nào về khả năng trí tuệ nhân tạo gây ra những nguy cơ thảm họa cho nhân loại, thậm chí có thể tiêu diệt hoàn toàn loài người? Các quốc gia, đặc biệt là Hoa Kỳ và Trung Quốc, phải làm gì để bảo đảm công nghệ của họ an toàn đối với nhân loại?

Đức Thánh Cha Lêô XIV

Cảm ơn. Nếu ai đó hỏi tôi: “Ngài có hoảng sợ không?” Tôi sẽ trả lời: “Không, tôi không hoảng sợ. Ban đêm tôi vẫn ngủ được.”

Tuy nhiên, tôi cho rằng những mối quan ngại mà rất nhiều chuyên gia và nhà chuyên môn về trí tuệ nhân tạo nêu lên phải được xem xét một cách nghiêm túc.

Tôi không nghĩ đó là “tin giả”, như một số người từng nói, nhằm đạt được lợi ích tài chính hay một loại lợi ích nào khác.

Thật thú vị là chính hôm nay tôi đã đọc tin người đứng đầu NVIDIA cho rằng ông đã tìm ra cách đưa những “hàng rào an toàn”, hay những giới hạn, vào trong AI, để các hệ thống ấy không vượt ra khỏi phạm vi cụ thể của chúng và gây ra những thiệt hại như người ta vẫn đề cập.

Tuy nhiên, cũng chính người ấy lại cho rằng không nên có những giới hạn hay quy định của chính phủ, v.v. Theo tôi, đây là một vấn đề mà chúng ta phải ngồi lại và thảo luận.

Chúng ta phải tiếp tục mời gọi các nhà lãnh đạo chính trị, các nhà lãnh đạo trong lĩnh vực AI, các tổ chức xã hội và các hiệp hội cùng ngồi lại với nhau để xem xét những gì đang xảy ra và những gì có thể xảy ra trong tương lai.

Chỉ đơn giản nói: “Ồ, chuyện đó sẽ không xảy ra đâu”, rồi nhắm mắt trước thực tại này, theo tôi, có lẽ không phải là cách có trách nhiệm nhất để xử lý vấn đề.

Vatican đã thành lập một ủy ban riêng về trí tuệ nhân tạo. Một mặt, ủy ban này được hình thành như một công cụ nhằm phối hợp những gì chính chúng tôi đang thực hiện tại Tòa Thánh: chúng tôi sử dụng AI như thế nào, những nguy cơ là gì và những lợi ích là gì.

Nhưng kể từ khi Magnifica humanitas được công bố, chúng tôi đã nhận được rất nhiều đề nghị và thỉnh cầu từ những người thuộc nhiều lĩnh vực và ngành nghề rất khác nhau.

Vì vậy, chúng tôi đang cố gắng tiếp tục thúc đẩy đối thoại, nghiên cứu và khảo sát, nhằm tìm ra cách bảo đảm rằng AI không phát triển đến mức có thể hủy diệt nhân loại hoặc loại con người ra khỏi chính cuộc thảo luận.

Tôi tương đối lạc quan rằng chúng ta có thể làm được điều đó. Tôi nghĩ có đủ số người thực sự quan tâm nghiêm túc đến vấn đề này và sẵn sàng nhìn vượt qua những câu hỏi — một lần nữa lại liên quan tới quyền lực — chẳng hạn ai sẽ về đích trước, điều gì sẽ xảy ra khi AI trở thành thứ mà họ gọi là “Trí tuệ nhân tạo tổng quát” (Artificial General Intelligence – AGI), v.v.

Nhưng chúng ta phải tiếp tục làm việc. Chúng ta không thể chỉ đứng nhìn rồi giả vờ rằng chẳng có gì sẽ xảy ra.

Về Giáo hội tại Đức và sự trỗi dậy của các nhóm cực đoan

Ludwig Ring-Eifel, hãng KNA

Nhà báo nhận xét Metz nằm rất gần biên giới Đức và hỏi khi nào Đức Thánh Cha sẽ viếng thăm Đức, trong bối cảnh Giáo hội Công giáo tại Đức suy giảm về số lượng và một số đảng cực đoan đang gia tăng ảnh hưởng.

Đức Thánh Cha Lêô XIV

Cảm ơn câu hỏi. Với tất cả sự khiêm tốn, tôi xin nói rằng tôi mới làm Giáo hoàng được khoảng mười lăm tháng. Có rất nhiều nơi tôi vẫn chưa viếng thăm.

Tôi đã nhận được lời mời. Tôi thực sự hy vọng sẽ trở lại Đức, bởi vì tôi đã từng đến đó, nhưng chưa phải trong tư cách Giáo hoàng. Tôi hy vọng sẽ thăm Đức cũng như rất nhiều nơi khác.

Nhưng hiện tôi chưa có chương trình cụ thể. Tôi vẫn đang xây dựng chương trình cho năm tới, và chuyến đi duy nhất đã được ấn định chắc chắn là Ngày Giới trẻ Thế giới tại Hàn Quốc. Vì thế, chúng tôi đang từng bước tiến tới. Xin cảm ơn sự kiên nhẫn và câu hỏi của quý vị.

Về nhận xét rằng Giáo hội tại Đức đang chết dần, hay đang suy giảm về mặt số lượng: trước đây người ta cũng từng nói điều tương tự về nước Pháp. Nhưng chúng ta đã thấy điều gì xảy ra trong bốn ngày vừa qua.

Tôi tin rằng nếu chúng ta tìm lại được tinh thần truyền giáo đích thực và phương cách hành động thích hợp, vẫn còn rất nhiều người tại Đức khao khát sống và cử hành đức tin Kitô giáo và Công giáo của mình.

Vì thế, tôi lạc quan về vấn đề này, mặc dù tôi nhìn nhận những khó khăn và nhiều nguyên nhân khác nhau đã tác động mạnh đến Giáo hội. Nhưng những yếu tố ấy cũng đã tác động mạnh đến Giáo hội Tin Lành hay các cộng đồng Tin Lành khác, và theo một nghĩa nào đó cũng tác động tới toàn xã hội.

Tôi thực sự hy vọng có thể thiết lập một cuộc đối thoại. Tôi cũng thực sự hy vọng tiếp tục cộng tác với các nhà lãnh đạo Giáo hội tại Đức và tìm cách đáp lại tình hình này.

Sẽ rất đáng quan tâm nếu nghiên cứu và phân tích xem liệu có mối liên hệ nào hay không, và nếu có thì ở mức độ nào, chẳng hạn giữa sự phát triển của một số nhóm cực hữu — ngay cả chính cực hữu hiện nay cũng đang phân mảnh, như người ta có thể thấy khi một nhóm cụ thể trở nên cực đoan hơn cả những nhóm vốn đã được gọi là cực hữu — với một sự kết hợp nào đó giữa những quan điểm cực hữu này và một loại hình tôn giáo nhất định.

Theo lời ngài, cách biểu hiện tôn giáo ấy — không chỉ theo quan điểm của ngài mà cả theo những gì các nhà lãnh đạo Công giáo và Tin Lành tại Đức đã nói — không phải là một cách diễn tả đích thực của Kitô giáo.

Và một lần nữa, chúng ta trở về với các giá trị của Tin Mừng. Những giá trị ấy không phải là thù hận và chia rẽ, nhưng là thấu hiểu, cảm thông và đồng hành.

Tôi tha thiết hy vọng — và cũng hy vọng Giáo hội có thể góp phần vào điều này — rằng chúng ta tìm được cách tiếp cận phần đông những người thiện chí, để họ hiểu tầm quan trọng của sự dấn thân của mình, kể cả việc tham gia vào các tiến trình chính trị, nhằm thực hiện những lựa chọn rõ ràng hướng đến công ích, chứ không phải những ý tưởng cực đoan có thể gây ra những thiệt hại lớn hơn rất nhiều so với điều chúng ta nhận thấy vào lúc này.

Vì thế, tôi cho rằng tất cả chúng ta đều phải khích lệ theo hướng ấy. Một lần nữa, với tư cách Giáo hội và trong ánh sáng Học thuyết Xã hội của Giáo hội, nhiệm vụ của chúng ta là lên tiếng, giảng dạy và rao giảng những giá trị tạo ra sự sống, thay vì sự hủy diệt, chia rẽ và thù hận.

Kết thúc cuộc họp báo

Matteo Bruni

— Xin cảm ơn Đức Thánh Cha. Cảm ơn ngài về những lời vừa chia sẻ và về sự sẵn lòng của ngài. Xin cảm ơn rất nhiều về những ngày chúng ta đã cùng đồng hành trong chuyến đi này.

Đức Thánh Cha Lêô XIV

Một lần nữa xin cảm ơn tất cả quý vị về sự phục vụ của quý vị.

Tôi cũng muốn nhân cơ hội này cảm ơn rất nhiều người đã làm việc phía sau hậu trường, những người không nhận được những tràng pháo tay mà Giáo hoàng nhận được mỗi khi đi ngang qua, nhưng đã đóng góp một phần quyết định vào việc tổ chức chuyến đi này.

Đó là những người làm việc tại Tòa Thánh, những người tại Pháp, các Giám mục Pháp và rất nhiều giáo dân đã làm việc để tổ chức các hoạt động khác nhau.

Vì thế, tôi muốn gửi lời cảm ơn đặc biệt đến tất cả họ, và đến quý vị. Xin chân thành cảm ơn.

Nguồn: L’Osservatore Romano, 29-09-2026; bản ghi cuộc họp báo trên chuyến bay Metz–Roma sau chuyến tông du Pháp của Đức Thánh Cha Lêô XIV.