Ba Giồng
Họ đạo lâu đời nơi Giáo phận Mỹ Tho

Từ Sài Gòn, mất 1 giờ 30 phút lái xe về hướng miền Tây trên quốc lộ 1A, qua Long An khoảng 10 km là chúng ta có thể đến thăm viếng và cầu nguyện tại Trung tâm Hành hương Ba Giồng. Lịch sử Giáo xứ Ba Giồng gắn liền với cuộc bách hại đạo Công giáo ở Tây Đàng Trong. Đây là nơi cha Phêrô Lựu cùng với nhiều tín hữu khác bị chém đầu khi anh dũng tuyên xưng đức tin vì danh Chúa Kitô. Vì lẽ đó nên Ba Giồng mang trong mình nhiều dấu mốc chói lọi...

BƯỚC CHÂN NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG

Tài liệu “27 vị tử đạo tại Ba Giồng của Linh mục M. Hamon (1882, cha sở họ đạo) hiện còn lưu trữ tại Hội Thừa Sai Paris có nhắc đến sự hình thành tên gọi của họ đạo như sau: “Về phía Đông Bắc Sài Gòn (bây giờ gọi là Tây Nam mới đúng), thuộc tỉnh Mỹ Tho, có một cánh đồng lầy rộng lớn. Vào mùa mưa, cánh đồng ấy biến thành một hồ nước mênh mông. Ở lối vào đồng lầy này, nước cuốn dồn cát lại như tạo cho mình một rào chắn không thể vượt qua nổi. Với thời gian, những đụn cát ấy cao dần lên. Trên ba giồng cát mà dòng nước đã bồi lên, giữa một rừng tre xanh có ngọn cao tạo thành một vòng đai xanh, đó là xóm nhỏ Ba Giồng”.

 “Xóm Ba Giồng thuộc làng Tân Lý Đông, gần chợ Cổ Chi, không có gì khác biệt với các xóm làng khác; cũng những túp lều người dân An Nam, lợp tranh bé lớn tuỳ theo mức sống của những người dân ở đó. Giữa xóm có một ngôi nhà lớn hơn với Cây Thánh Giá nổi bật. Dân cư không giàu sang mà cũng không túng quẫn, hầu như mọi người đều sống bằng lao động của đôi bàn tay, thế nhưng họ có một kho báu mà họ coi trọng hơn tất cả mọi của cải giàu sang, đó là Đức Tin”.

Một tài liệu khác được lưu trữ tại Tòa Tổng Giám mục Sài Gòn là “Bản tường trình của Linh mục F. Demarcq (cha sở họ đạo Tân An 1911), thừa sai Tông Toà” đã xác định sự hiện diện từ rất sớm của họ đạo Ba Giồng: “Do tính cách lâu đời của nó, họ đạo này đáng đứng chỗ nhứt, tất cả các họ đạo khác tương đối mới có khá gần đây”.

Theo những lời truyền tụng khá chắc chắn, vào khoảng năm 1700 hoặc 1702, dưới triều đại Minh Vương, chừng 20 ghe biển rời bờ Phú Yên, lìa xa các bờ biển An Nam, mang theo khoảng 30 gia đình Kitô giáo. Những gia đình này trốn tránh các cuộc bắt đạo và trẩy về hướng Nam Kỳ.

Ghe ngược dòng tới chỗ bắt đầu đồng lác rộng lớn và dừng lại ở miệng con rạch ngày nay gọi là Rạch Chanh. Đầu tiên tất cả các gia đình lập cư ngay trên con rạch này, và ghe trở về Phú Yên rước thêm những gia đình khác. Sáu tháng sau, ghe trở lại đem theo những Kitô hữu khác còn đông hơn nữa. Những người này cũng lập cư cùng một chỗ với những người đến lần đầu. Nhưng gần sông quá, như sự cố sau đây chứng minh: ngày kia, một vài người đánh cá trong sông thì bị một chiếc thuyền chở ông quan từ Sài Gòn đi Châu Đốc bắt gặp, họ bị bắt và bị cầm tù đem đi. Tất cả Kitô hữu khác khiếp sợ vội vã rời khỏi nơi ấy để đi sâu vào rừng cho tới Ba Giồng bây giờ và lập cư tại đó. Về sau nhiều Kitô hữu Phú Yên khác chạy trốn các cuộc bắt đạo cũng đến nhập cư với họ. Ngoài ra, Kitô hữu vùng lân cận Sài Gòn, Biên Hoà, Mỹ Tho cũng đến nhập cư và làm con số giáo hữu nơi đây lên đến 3000 người.

NHỮNG BÀN TAY XÂY DỰNG

Theo thống kê của họ đạo, năm 1976, Ba Giồng chỉ còn khoảng 450 giáo dân. Hiện nay, Ba Giồng có trên 2000 giáo dân, đa số sống bằng nghề làm ruộng, trồng rẫy, đan giỏ nón bằng bàng, lá buông. Một trong những nét đẹp của Ba Giồng là sự thân ái tình làng nghĩa xóm. Bà con giáo dân sống chan hoà, chân thành với người dân khác tín ngưỡng.

Như trở thành một truyền thống, Ba Giồng là một trong những vườn ươm cung cấp cho Giáo Hội những hoa thơm trái tốt. Không ít Linh mục, Tu sĩ dấn thân phục vụ Giáo Hội và con người một cách nhiệt thành đã khởi đi từ miền đất Ba Giồng. Như Cha M. Hamon đã viết: “Xóm nhỏ này không một du khách nào đặt chân tới đây, mà cũng chẳng có nhà địa lý nào biết đến. Nhưng tên tuổi xóm này lại đáng tôn vinh. Chúng ta hãy kính chào đi, vì đây là một vùng đất đã được máu các Thánh tử đạo thánh hiến”.

Một điều khác, khá đặc biệt, cũng là minh chứng cho lòng nhiệt thành của họ đạo Ba Giồng: trong thời kỳ bắt bớ Đạo, người giáo dân Ba Giồng vẫn có sự chăn dắt của các Linh mục. Và trong giai đoạn chiến tranh, mặc dù nhà thờ Ba Giồng đã phải xây đi dựng lại ba lần vì đổ nát, giáo dân ở đây vẫn luôn có sự hướng dẫn mục vụ của các vị chủ chăn. Đặc biệt, trong 118 vị Thánh tử đạo Việt Nam, Giáo xứ Ba Giồng có 2 Linh mục phụ trách là Cha Thánh Philipphê Phan Văn Minh (phụ trách họ đạo từ năm 1849- 1853) và Cha Thánh Phêrô Nguyễn Văn Lựu (vị chủ chăn từ năm 1853 đến khi chịu tử đạo năm 1861). Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã tôn vinh 2 ngài lên bậc Hiển Thánh vào ngày 19/06/1988. Đây là một vinh dự với Giáo Hội Việt Nam nói chung cũng như GP Mỹ Tho và GX Ba Giồng nói riêng.

HƯỚNG ĐẾN TƯƠNG LAI

Họ đạo Ba Giồng thuộc Giáo Phận Mỹ Tho đã có một bề dày lịch sử, được Cha Hamon - Hội Thừa Sai Paris đề cập đến trong: “Les Missions Catholiques năm 1882". Trải qua thời gian từ ngày thành lập, Nhà thờ Ba Giồng đã ba lần bị thiêu huỷ.

 Năm 1950, Nhà thờ Ba Giồng được xây dựng lại từ một lớp học nối dài, chiều dài chỉ có 24 mét, chiều rộng 6 mét, vật liệu bằng vôi cát thô sơ, đã nhiều lần được sửa chữa cho khỏi sụp đổ. Nhưng thời gian mưa nắng và mối mọt tàn phá, xuống cấp không đảm bảo cho việc cử hành có đông giáo dân tham dự.

Năm 1997, Đức Giám mục Giáo Phận cho phép tái thiết thánh đường họ đạo Ba Giồng dâng kính Đức Maria, Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo. Và ngày 16/11/1997, Đức Hồng Y GB. Phạm Minh Mẫn (lúc đó là Giám mục phó Giáo Phận Mỹ Tho) dâng Thánh lễ khởi công xây dựng Nhà thờ Ba Giồng.

Ngày 16/03/2000, Nhà thờ họ đạo Ba Giồng với tước hiệu: “Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” được Đức Cha Phaolô Bùi Văn Đọc, Giám mục Giáo phận Cung Hiến. Đặc biệt vào năm 2004, Đức Giám mục đã công bố: Nhà thờ Ba Giồng là nơi hành hương của Giáo Phận Mỹ Tho. Đến ngày 27.11.2009, Ngài đặt Cha Thánh Phêrô Lựu làm Bổn mạng Giáo Phận Mỹ Tho.

 Máu của các Thánh tử đạo đã nhuộm thắm mảnh đất Ba Giồng, trổ sinh hạt giống đức tin quý báu. Người tín hữu Ba Giồng vì thế luôn nhìn vào tấm gương kiên trung của cha ông mình đã bị hành quyết năm xưa để cố gắng sống xứng đáng với danh là Kitô hữu. Ước mong rằng lịch sử hào hùng và dòng máu các Thánh, các anh hùng tử đạo tại Linh địa Ba Giồng làm mạnh thêm đức tin cho các thế hệ con cháu, giúp mỗi người sống đạo thật tốt để xứng đáng với sự hy sinh của các bậc tiền nhân.